Vreemde favorieten Elias van der Plicht

Boektips van Elias van der Plicht (die gek is op reisverslagen)

Beeld Colourbox

Wat lezen onze recensenten zelf graag? Elias van der Plicht is dol op (trein)reisverslagen, liefst door Italië.

Het staat me nog goed bij. Ik was in Italië, waar ik met een stuk of wat studenten een cursus ging volgen aan het Koninklijk Nederlands Instituut Rome. ‘Allemaal met het vliegtuig gekomen?’ vroeg de directeur. ‘Nee,’ antwoordde ik als enige. ‘Met de trein.’ De directeur: ‘Er wonen nog romantici in Nederland!’

Mijn wangen kleurden en even waande ik me op grand tour.

De plattegrond met het Europese spoorwegennetwerk ligt ergens opgevouwen in een doos tussen andere herinneringen. Keurig ingekleurd zijn de internationale treinreizen die ik als twintiger maakte. Montemaggiore Belsito, Fiumetorto, Roccapalumba; het spoor in het buitenland is goed voor je topografie. Maar waarom de trein? Vliegschaamte bestond nog niet. De auto dan? Geen rijbewijs. Toen ik tijd had was er geen geld, toen het geld er wel was geen tijd.

Geuren en geluiden

Ik ben geen treinfetisjist. Vraag me niet om typenummers van locomotieven en er staat bij ons geen modelspoorbaan op zolder. En toch: geen betere reis dan de treinreis. Het liefst door Italië.

De geur van een stervenshete boemel in hartje zomer – een mengsel van smeerolie, sigarettenrook van jaren terug, en schabberige stoelbekleding. De verschoten blauwe, groezelige gordijntjes van Trenitalia, wapperend door het openstaande raam. De rinkelende bel op de kleine stationnetjes die een langsrazende intercity aankondigt. Met, zoals Italiëkenner Tim Parks beschrijft, de monotone luidspreker die in de stationshal melding maakt van alle vertrekkende treinen. Il treno regionale – due, sei, due, zero – di prima e seconda classe – delle ore otto e due – per Milano Centrale – è in partenza dal binario cinque… Geweldig geluidsbehang.

Langzaam verandert het landschap, je mijmert wat, en er is tijd om te lezen. Het beste boek voor onderweg is geschreven door de reizende schrijver. In Nederland hadden we Boudewijn Büch (mij iets te extatisch) en hebben we Cees Nooteboom (te plechtstatig).

Tim Parks, een doorgewinterde treinreiziger

Mijn persoonlijke favoriet is de al genoemde Engelsman Tim Parks. Zijn romans trekken me niet zo, maar zijn non-fictie over de laars des te meer. In ‘Italië op het spoor’ stapt hij van de ene wagon in de andere en verhaalt hij over ondoorgrondelijke treinkaartjes, mortadella-etende medepassagiers, en ruzies met frikkerige conducteurs.

Volgens Parks valt Italië beter te begrijpen door in te zoomen op haar spoorwegen. Het begon al bij de introductie van de stoomtrein in de negentiende eeuw. Hoe moesten de routes lopen? Waar de stations komen? Het oude campanilismo stak de kop weer op: de eeuwige rivaliteit tussen dorpen en steden die maakte dat de leden van elk lokaal bestuur ervan overtuigd waren dat de buren tegen hun woonplaats samenspanden.

Of neem de spoorwegvakbonden, die tot de strijdvaardigste van het land behoorden en tevreden werden gehouden door het creëren van onzinbanen en het toekennen van royale salarissen en pensioenen. En kijk naar de verlaten spoornetwerken in Calabrië. Als je ziet hoeveel Europees geld daaraan is besteed, dan krijg je onmiskenbaar een beeld van de Italiaanse manier om dingen te doen, aldus Parks.

De Brit is een doorgewinterde treinreiziger. Stapels boeken las hij aan boord. Parks weet te vertellen dat de aanleg van de eerste spoorlijnen gelijk opging met een toename van het aantal Italiaanse lezers. De kiosken verkochten steeds meer leesvoer. Parks is het levende bewijs dat de spoorwegen niet alleen lezers maakte, maar ook heel goede schrijvers.

Tip 1Harmonie dankzij Rome

Treinen reden er nog niet toen Johann Wolfgang von Goethe in 1786 naar Italië vertrok. Pas een halve eeuw later zou in Napels de eerste spoorlijn worden geopend. De Duitse schrijver reisde per koets en beschreef kleurrijk wat hij zag en dacht. ‘In Rome heb ik mezelf voor het eerst gevonden, ik ben hier voor het eerst in harmonie met mezelf gelukkig en verstandig geworden.’

Italiaanse reis
Johann Wolfgang von Goethe
Boom; 672 blz. € 49,90

Tip 2Onrust temmen op reis

‘Elke reis alleen is ook een reis naar binnen. Je ontkomt er niet aan.’ In de literaire essays uit deze bundel laat Oek de Jong zien hoe hij drie, vier decennia geleden in de knoop zat. Hij had zich ontworsteld aan zijn protestantse opvoeding, maar hoe het ontstane gat op te vullen? In de zes teksten is hij telkens op reis. In de wereld en in zichzelf. Hij probeert zijn onrust te temmen. In Weimar in het huis van Goethe; op het eiland Pantelleria in een verlaten hut van lavasteen; en bij Vulcano in de onderwaterwereld van de Middellandse Zee. Aan de oppervlakte gebeurt er niet zoveel, onderhuids golft en deint het.

Brief aan een jonge Atlas
Oek de Jong
Augustus; 96 blz. € 15,-

Tip 3: De Toscaanse prins Cosimo in de Republiek

Waar Parks, Goethe en De Jong iets van Italië laten zien, bekijken we in dit boek het zeventiende-eeuwse Nederland door de ogen van een Toscaan. Prins Cosimo de’ Medici en zijn gevolg verbaasden zich tijdens hun reizen door de Republiek over van alles en nog wat. De burgers gingen er zonder degen de straat op! Predikanten droegen wereldse kledij! Vrouwen schaatsten er over de grachten!

Een Toscaanse prins bezoekt Nederland
Lodewijk Wagenaar en Bertie Eringa
Bas Lubberhuizen; 267 blz. (alleen tweedehands verkrijbaar)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden