Review

Boek als monument voor 'Tenerife'

Op 27 maart is het 25 jaar geleden dat zich op Tenerife het grootste vliegtuigongeluk ooit voltrok. Twee Boeings 747, een Amerikaanse PanAm Boeing en een KLM-jumbo, botsten op een mistige landingsbaan. De ramp kostte 583 mensen het leven. Vandaag verschijnt een boek, bedoeld als monument voor de slachtoffers en nabestaanden.

AMSTERDAM - Sommige data vergeet je nooit, aldus KLM-vlieger Benno Baksteen. 11 September 2001 staat in ieders geheugen gegrift. De luchtvaart kent nog zo'n datum: 27 maart 1977. De dag van de ramp die technisch gezien onmogelijk was, maar toch gebeurde: omdat ook mensen kunnen falen.

Jan Reinoudt en Niek Sterk, journalisten van het Reformatorisch Dagblad, hebben in hun boek 'Tragedie op Tenerife' een van de grootste rampen gereconstrueerd. Niet alleen het ongeluk zelf, maar vooral de aanloop en nasleep behandelen zij gedetailleerd en gedocumenteerd. Het boek biedt geen nieuwe feiten over de ramp, wel worden feiten in perspectief gezet.

De auteurs hebben een monument willen schrijven voor 'Tenerife'. Daarnaast wilden ze de rol van KLM-gezagvoerder Jaap Veldhuyzen van Zanten, die in rapporten en publicaties na de ramp onevenredig veel nadruk kreeg, bijstellen. Het was niet alleen de beslissing van de gezagvoerder om te starten terwijl de Amerikaanse Boeing nog op de landingsbaan taxiede, die tot de ramp leidde. De crash kon gebeuren doordat een reeks van schakels die fatale dag een ketting vormden met dramatische gevolgen. Bovenal willen Reinoudt en Sterk echter met hun boek de geschiedenis vastleggen: want de kans op een soortgelijk ongeval is in 2002 volgens hen nog levensgroot.

De ramp op Tenerife zorgde ervoor dat de menselijke factor meer centraal kwam te staan in het denken over vliegveiligheid. Tot maart 1977 was er heel veel geld en inspanning gestoken in het almaar verder ontwikkelen van de technische veiligheid: systemen aan boord werden meervoudig uitgevoerd en waarschuwingssystemen zorgden er voor dat fouten tijdig werden gecorrigeerd. Maar Tenerife bewees dat techniek niet alles oplost. Een ongeluk kan ook ontstaan door onduidelijke gezagsverhoudingen in de cockpit, waardoor bijvoorbeeld een boordwerktuigkundige niet durfde in te grijpen toen hij voelde dat zijn gezagvoerder een verkeerde beslissing nam.

Het boek beschrijft nauwgezet de ontwikkelingen in de uren voor de ramp. De auteurs schetsen de chaotische situatie bij het bij piloten beruchte vliegveld Los Rodeos op Tenerife, waarnaar die dag liefst 68 vliegtuigen moesten uitwijken omdat er een bom was ontploft op de luchthaven van Las Palmas, Gran Canaria. Door de hoge ligging was Los Rodeos vaak gehuld in mist.

Ruim 55000 liter kerosine had de KLM-Boeing bijgetankt op Tenerife. Er ontstond een allesverzwelgende vuurzee, toen het toestel zich op de landingsbaan met hoge snelheid in de jumbo van PanAm boorde. In dat toestel overleefden aanvankelijk 70 mensen de crash; 9 van hen bezweken later alsnog. Het totaal aantal slachtoffers aan Amerikaanse zijde kwam op 335. Van de KLM-Boeing overleefde niemand, 248 doden.

Maar zoals elke ramp kent ook deze het verhaal van 'de overlevende': de 24-jarige Robina van Lanschot zit samen met een groep collega's van reisorganisatie Holland International in het vliegtuig. Het is seizoenswissel, de zomerploeg van de tour operator zit in het KLM-vliegtuig. Complete gezinnen reizen naar de Canarische Eilanden om de winterploeg af te lossen.

De uiteindelijke bestemming van Van Lanschot is Tenerife. Doordat het vliegtuig naar dit eiland moet uitwijken, besluit zij uit te stappen. Collega's proberen haar over te halen toch naar Gran Canaria te vliegen voor een leuke avond, maar Van Lanschot besluit om een dag eerder naar haar vriend op Tenerife te gaan. In het boek zegt ze, 25 jaar na dato: ,,Mensen zeiden: 'Joh, jíj hebt geluk gehad'. Maar ik voelde me vooral schuldig. In het begin zag ik alleen maar gezichten voor me. Weinig mensen weten het dat ík het ben die overleefde. Ik schaamde me er voor. Dat ik nog leefde, en al die anderen niet meer.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden