null Beeld

RecensieBloed in de rivier

‘Bloed in de rivier’ is een minutieuze reconstructie van de opstand der slaafgemaakten in Berbice

Historicus Marjoleine Kars verhaalt over de vergeten opstand van slaafgemaakten in een Nederlandse kolonie.

Genoeg was genoeg. Op 23 februari 1763 pikte een deel van de slaafgemaakten in de Nederlandse kolonie Berbice het niet langer. Ze kwamen in opstand. Hun leider Coffij liet een boodschap op schrift stellen en die naar de Nederlandse gouverneur sturen. “De Reede van diese oorlog is, als dat daer heeren zijn geweest die de Slaven niet heeft gegeven dat haer toekwam.” Dat was nog zwak uitgedrukt. De slaven dienden als waar, werden afgebeuld, gegeseld, de dood ingejaagd en dienden soms ook als seksueel speeltje. Coffij verzocht de Nederlanders te vertrekken met achterlating van hun slaven. Mochten ze dat niet doen “soo zal de Captijn met een groot getal volk komen om te vegten.“

De aanloop van dit ultimatum en het vervolg staan centraal in Bloed in de rivier. Het onbekende verhaal van de massale slavenopstand in een Nederlandse kolonie van Marjoleine Kars, docent geschiedenis aan de universiteit van Maryland. ‘Onbekend’ is misschien te veel gezegd. ‘Vergeten’ doet meer recht aan de plek die de opstand heeft in de collectieve herinnering van de gemiddelde Nederlander. Die kan misschien iets opdissen over de Haïtiaanse Revolutie (1791-1804) en de naam van leider Toussaint Louverture noemen. Kleine kans dat die ook spontaan kan vertellen dat een aantal jaren daarvoor ook al een Nederlandse kolonie een tijdlang in handen van slaafgemaakten was en dat een definitieve machtsovername nabij was.

Marjoleine Kars Beeld
Marjoleine Kars

Kars’ verdienste is dat ze aan de hand van zo’n negenhonderd getuigenissen een minutieuze reconstructie schreef. Bovendien maakt ze de spanning in alle verschillende kampen invoelbaar: situaties en allianties waren al even veranderlijk als het weer en de kennis over intenties en kracht van de tegenstander ontbrak of was beperkt. Hetzelfde gold voor zekerheid over eventuele in aantocht zijnde versterkingen.

Naar de barbiesjes gaan

Berbice was een kolonie in het huidige Brits-Guyana, die van 1627 tot aan de Franse Tijd in Nederlandse handen was. De Nederlandse taal hield er een gezegde aan over ‘naar de barbiesjes/barre biesjes gaan’ oftewel: naar de knoppen gaan. Het zegt veel over de onmogelijke plek die Berbice in die jaren voor Europeanen was. Als het klimaat hen al niet nekte, vielen ze ten prooi aan besmettelijke ziektes.

De opstand legde feilloos de zwakte van de kolonie bloot. Europeanen die het wel volhielden, waren omringd door een overmacht aan slaven en inheemsen. Bovendien bleken bestuurders corrupt en was er voortdurend tekort aan van alles, omdat de overzeese bezitting voor een prikkie in stand werd gehouden. Zelfs het verzoek om hulp vanuit Berbice werd lang gewogen. Uiteindelijk kwam de versterking uit Nederland, want Berbice was too big to fail. Daarnaast bestond vrees voor de olievlekwerking van de opstand, reden waarom ook andere koloniale machten hielpen.

De opstandelingen waren lang ongrijpbaar met hun guerrilla, maar ook voor hen stapelden de problemen zich op: het gebrek aan munitie en voedsel, net als de onderlinge verdeeldheid, langs raciale lijnen of over de te volgen koers richting Nederlanders. De individuele slaafgemaakten kwamen voor verschrikkelijke dilemma’s te staan: zouden ze onder de rebellen niet opnieuw geknecht worden of zelfs een zekere dood tegemoet gaan? Soms hakten ze zelf een knoop door. Of de gruwelijke loop van de geschiedenis besliste.

null Beeld

Marjoleine Kars
Bloed in de rivier.
Het onbekende verhaal van de massale slavenopstand in een Nederlandse kolonie

Vert. Nannie de Bijs Bik-Plasman en Albert Witteveen
Atlas Contact
384 blz. € 26,99

Lees ook:

Rotterdam zat tot zijn nek in de slavernij

Na Amsterdam kan nu ook Rotterdam er niet omheen: de Rotterdamse politiek en economie was eeuwenlang onverbrekelijk verbonden met slavenhandel en –productie, zegt historicus Alex van Stipriaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden