Blijkt die nette Italiaan toch een Algerijn!

In een Romeinse flat met cultureel zeer diverse bewoners, wordt een moord gepleegd. Het ideale uitgangspunt voor een scherp en vermakelijk commentaar op de Italiaanse worsteling met immigratie.

De globalisering en haar enorme migratiestromen zijn bepaald niet aan Italië voorbijgegaan. Dagelijks vullen de nieuwe en de aspirant-Italianen talrijke nieuwsitems: enerzijds hun massale, mensonterende aankomst per rubberboot, hun criminele gedragingen, hun weigering te integreren. En anderzijds de pogingen van lokale en landelijke politici om landsgrenzen en nationale identiteit te beschermen tegen al deze ongewenste indringers.

Een paar maanden geleden nog probeerden Italiaanse stadsbesturen on-Italiaanse eetgelegenheden zoals kebabtentjes en Chinese restaurants uit hun historische centra te weren. De authentieke Italiaanse cucina en de uitstraling van de Italiaanse steden schreeuwden om hun officiële bescherming. De campagne verloor aan kracht toen de allochtone herkomst van tomaat en pasta in herinnering werd gebracht.

Ook de Italiaanse taal en literatuur zijn ’besmet’, maar gelukkig wordt deze besmetting vaker gezien als een verrijking. Naast gelauwerde literatuur op het kruispunt tussen verschillende culturen (zeg Claudio Magris of Paolo Maurensig) springen tegenwoordig vooral de boeken in het oog van immigrantenschrijvers die het Italiaans niet als moedertaal hebben en die Italië vaak een ongemakkelijke spiegel voorhouden.

Een van hen is Amara Lakhous: geboren in Algiers in 1970, waar hij afstudeerde in de filosofie, waarna hij in Rome nog een studie culturele antropologie en een doctoraat afrondde.

Antropologische observaties waren zeker de basis van zijn tweede roman, ’De lift op de Piazza Vittorio’, die behoorlijk wat stof deed opwaaien. Het is een vermakelijk boekje dat een multicultureel Romeins flatgebouw beschrijft. Terwijl in voorgaande decennia dit soort palazzi werd bewoond door Italianen die uit alle uithoeken van het schiereiland naar de grote stad waren getrokken, vinden we er tegenwoordig een kleurrijke mengelmoes van Italianen en immigranten van allerlei nationaliteiten en etnische achtergronden.

Interessant is de duidelijke knipoog van deze immigrantenroman naar Carlo Emilio Gadda’s meesterwerk ’Die gore klerezooi in de Via Merulana’. Beide boeken zijn curieuze detectiveverhalen die beginnen met een moord in een Romeins palazzo. In beide boeken dreigt de waarheid verloren te gaan in een kluwen van uiteenlopende perspectieven, waarbij taal- en cultuurbarrières de communicatie bemoeilijken en vele misverstanden genereren. Bij Lakhous is de hoofdverdachte Amedeo, die spoorloos is verdwenen na de moord op de gehate Lorenzo Manfredini, alias de Gladiator.

Alle bewoners van het palazzo zijn het er roerend over eens dat Amedeo niets met de moord te maken heeft. Amedeo is namelijk een keurige, voorkomende en sociaal voelende Italiaan. Hun monologen geven een stem aan de bonte multiculturele maatschappij van het huidige Italië. De Iraanse chefkok kan maar niet wennen aan pasta en pizza. De Napoletaanse conciërge vindt buitenlanders de oorzaak van alle ellende. De Nederlandse aspirant-regisseur denkt alleen maar aan een neorealistische film over Piazza Vittorio. De hoogleraar uit het beschaafde Milaan haat het barbaarse Rome, waar je geen verschil ziet tussen immigranten en Zuid-Italianen, allemaal even lui en onderontwikkeld. De eenzame illegale Peruviaanse schoonmaakster troost zich met tv-soaps en landgenoten die ze oppikt bij Station Termini.

De stemmen van de flatbewoners worden afgewisseld door dagboekfragmenten van de verdwenen en door trauma’s getergde Amedeo. In werkelijkheid is hij Ahmed Salmi, een Algerijnse, voorbeeldig geïntegreerde immigrant die de Italiaanse politiek volgt, de Italiaanse literatuur bestudeert, en andere immigranten bijstaat in hun strijd met de bureaucratie.

De klopjacht van de politie berust op een groot misverstand. En ook de flatbewoners zitten er gigantisch naast. Lakhous schetst op grappige en aangrijpende wijze een verwarrende multiculturele werkelijkheid die door het officiële Italië nog dagelijks wordt ontkend: of het nu gaat om het krampachtig weren van exotische eetgelegenheden, of het bruut terugsturen door de Italiaanse marine van grote hoeveelheden bootvluchtelingen.

De laatste pagina’s van Lakhous’ roman vertellen de gruwelijke gebeurtenissen uit het Algerijnse verleden van de nu zo vriendelijke ‘Italiaan’ Amedeo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden