Interview Lang Lang

Blessure overwonnen: de populaire klavierleeuw Lang Lang is terug

De Chinese pianist Lang Lang is na een blessure van ruim een jaar weer terug op de internationale podia. Volgend jaar speelt hij de ‘Goldberg-variaties’ in het Concertgebouw in Amsterdam. Beeld Jean-Pierre Jans

Na een langdurige afwezigheid door een blessure is pianist Lang Lang terug. De onder jongeren populaire klavierleeuw verzette de bakens, speelt veel minder en wil zich toeleggen op nieuw repertoire. ‘De ‘Goldberg-variaties’ van Bach: dat is volgens mij het belangrijkste stuk muziek ter wereld.’

Al voor de rechterhand de eerste noot inzet, dirigeert de linkerhand de opmaat. En terwijl de eerste noten uit de rechterhand rollen, draait de linkerarm een gracieus rondje in de lucht.

Lang Lang is terug. Een zware peesontsteking in zijn linkerschouder hield de 37-jarige Chinese pianist meer dan een jaar van de podia. Hij heeft veel tijd gehad om na te denken, over ander repertoire, over een andere manier van leven. Maar Lang Lang blijft Lang Lang. En dus gaan de armen uitgestrekt de lucht in na de laatste noot van een passage, dirigeert hij mee en kijkt hij soms naar het publiek alsof hij zeggen wil: moet je horen wat ik nóu doe.

Lang Lang is de solist bij het Koninklijk Concertgebouworkest onder leiding van dirigent Paavo Järvi. Het ‘Tweede pianoconcert’ van Beethoven staat op het programma. Als je in de grote zaal van het Concertgebouw luistert en kijkt naar Lang Lang lijkt het een simpel stukje muziek, dat iedereen kan spelen. Soepel, met speels gemak, zonder een greintje inspanning of serieuze concentratie brengt hij het stuk bij de luisteraar.

Er is ook een hoop om je wenkbrauwen over op te trekken: vreemde accenten, overdreven langzaam spel en dan weer snel, overdreven zacht en dan weer hard, elk lijntje krijgt iets bijzonders mee. Muzikaal, dat wel. Maar zo is het net of Beethoven in plaats van een pianoconcert een operette schreef en Lang Lang alle karakters nog eens extra overdrijft. Maar vervelen doe je je als luisteraar bij hem niet.

Het is die bijzondere vermenging van muzikaal talent met een vleugje kitsch, die Lang Lang een bijzondere status op het wereldtoneel geeft. Grote dirigenten en orkesten willen dolgraag met hem spelen, niet alleen omdat hij de meest moeilijke werken probleemloos aankan en supermuzikaal is, maar ook omdat hij een groot en jong publiek trekt dat geniet van het spektakel dat hij biedt. Kom daar maar eens om in de klassieke muziek. Lang Lang mag deze week dan ook met het Concertgebouworkest mee op tournee naar Japan. Of is het eigenlijk andersom: mag het Concertgebouworkest mee met Lang Lang?

Zijn blessure dwong hem meer dan een jaar van de piano af te blijven. Het ene na het andere concert werd afgezegd. Aangezien hij er zo’n 130 per jaar deed, had dat nogal wat impact op de internationale muziekwereld. Dat de lieveling van de platenmaatschappij ook niet kon opnemen, was waarschijnlijk een nog grotere, vooral financiële, aderlating.

Maar nu is hij terug en kijkt hij vrij relaxed terug op zijn gedwongen sabbatical. Die heeft hem ook veel opgeleverd, legt hij uit als hij in het Amsterdamse Hiltonhotel een interview geeft, terwijl hij een clubsandwich en een portie frites naar binnen werkt. Af en toe schuift hij de zak met frites uitnodigend in de richting van de verslaggeefster, maar die hoeft niet.

“Het gaat goed, prima, echt waar,” zegt hij. “De blessure is helemaal over. Het was gewoon een geval van overbelasting. Niet eens vanwege zwaar repertoire. Ik studeerde het ‘Pianoconcert voor de linkerhand’ van Ravel en wist eigenlijk niet goed hoe ik dat aan moest pakken. Ik nam te weinig rust. Precies in die tijd had ik een zware kou opgelopen. Vlak na een zwaar recital ging het mis. Het is geen kwestie van te hard studeren geweest, meer een samenloop van omstandigheden.”

Pianist Lang Lang: ‘Ik heb het vertrouwen dat ik in het klassieke net zo’n hoog niveau kan halen als in het romantische werk.’ Beeld Jean-Pierre Jans

Hoe ervaarde de man, die in zijn jeugd door zijn vader hardhandig gedwongen werd om lange, lange dagen piano te studeren, deze gedwongen rustpauze? Miste hij de piano? “Ik speelde wel, maar alleen met mijn rechterhand. Dus zo erg was het eigenlijk niet. Ik had ook veel andere dingen te doen: festivals, masterclasses, liefdadigheid. En onderwijs natuurlijk. Mijn stichting, The Lang Lang International Music Foundation, is verbonden aan honderd scholen, voornamelijk in China en de Verenigde Staten. Die scholen krijgen een flink aantal elektronische keyboards en een digitaal lesprogramma, zodat alle kinderen kunnen leren spelen.” Lang Lang doneert jaarlijks een miljoen dollar aan het programma.

Hij had ook ‘a little reflection time’, een beetje tijd om na te denken. “Ik heb veel op het strand gelegen om te bedenken welke kant het met mijn leven op moest. Niet alleen wat betreft de muziek, maar veel breder. Ik ben net getrouwd, denk na over kinderen krijgen. En onderwijs dus, want dat vind ik ontzettend belangrijk. Daar wil ik mijn activiteiten nog in uitbreiden. Maar toen de blessure over was, zat ik meteen weer middenin het pianoleven. Daar valt niet aan te ontsnappen, haha.”

Ook op muziekgebied is er wel het een en ander veranderd sinds dat jaar. Lang Lang doet veel minder concerten. “In het begin deed ik maar de helft van wat ik gewend was. Nu heb ik het teruggedraaid naar twee derde. Dat moet genoeg zijn, want ik moet ook tijd aan mijn gezin besteden. Sinds een jaar of tien studeer ik nog maar twee uur per dag piano. Ik bouw nu veel pauzes in om overbelasting te voorkomen. Dat is echt nodig. Ik train ook veel om sterkere spieren te krijgen.”

Veel musici hebben een blessure. Jaap van Zweden, Janine Jansen, zoveel mensen moeten af en toe afzeggen vanwege een fysiek probleem. Is het vak te zwaar?

“Het eerste wat de dokter tegen me zei, is: ‘Vergelijk jouw blessure niet met die van een ander. Ieder heeft zijn eigen fysieke ongemak.’ Wat wel zo is: als je een blessure hebt, moet je het probleem onder ogen zien, er niet voor weglopen. Je moet leren stoppen als het te veel is. Dat is lastig, omdat allerlei mensen dan zeggen: ‘Nee, je moet doorgaan. Dit concert is zo belangrijk’. Ja, natuurlijk is het belangrijk, maar ik ben geblesseerd. Dus ik stop. Als je dat doet, dan vermindert de overbelasting vanzelf. Maar als je doorgaat, wordt het alleen maar erger. We zijn mensen, geen machines. En we blijven ook geen vijftien. Op die leeftijd kun je een fysiek probleem nog makkelijk overwinnen. Een ouder lichaam heeft daar mee moeite mee. You have to face it, haha.”

Heeft u geen moeite met het leven van rondreizend musicus? Heeft het daar ook mee te maken?

“O ja, het is ontzettend zwaar. Daarom reis ik altijd met mijn moeder, met mijn vrouw, met een goede vriend. Ik heb altijd een hele groep om me heen als ik reis. Dat voelt goed. Alleen reizen vind ik een marteling. Ik heb drie huizen op verschillende continenten: in Peking, Parijs en New York. Zo heb ik altijd een uitvalsbasis op een van de continenten waar ik speel. Dat is heel nuttig.”

2020 wordt het Beethovenjaar en Lang Lang gaat alle pianoconcerten van Beethoven spelen. Dat neemt hij heel serieus: het ‘Tweede pianoconcert’ nam hij noot voor noot door met Kirill Petrenko, de eerste dirigent met wie hij het speelde. Eerder al liet hij zich in Mozart coachen door de dirigent Franz Welser-Möst. Want hij wil af van zijn beperkte imago van romantische virtuoos.

“Ik hield altijd al heel veel van klassieke componisten als Mozart, Beethoven en Schubert. Maar mensen praten altijd over mijn virtuositeit. Zo is er een verkeerd beeld van mij ontstaan. Het lijkt alsof je altijd maar één ding kunt zijn: of een virtuoos die Tsjaikovski en Rachmaninov speelt of een bedachtzame pianist voor dat klassieke repertoire. Ik denk dat ik het laatste net zo goed kan zijn als het eerste. Sinds mijn comeback focus ik op het klassieke. Ik heb het vertrouwen dat ik daarin net zo’n hoog niveau kan halen als in het romantische werk. Het is echt belangrijk voor me: Beethoven, Mozart, Schubert en Bach.”

Bach?

“Ja, ik ga de ‘Goldberg-variaties’ spelen, het belangrijkste stuk dat er bestaat. Niet een van de, maar echt hét belangrijkste werk voor pianosolo. En moeilijk! Veel moeilijker dan bijvoorbeeld de late sonates van Beethoven. Er is zoveel kennis nodig om dit te kunnen spelen: over barokmuziek, over alle mogelijkheden die in het stuk verborgen zitten, over de negen canons, het verband tussen de toonsoorten van de verschillende variaties, de versieringen, de mogelijkheden tot improvisatie. Ik werk eraan met een specialist, de fortepianist Andreas Staier. Het maakt niet uit welk stuk ik speel, ik ben altijd aan het leren.

“Daarnaast werk ik nu met een van de grootste zangers ter wereld aan een project. Nee, ik zeg nog niet met wie. Maar het wordt een grote tournee en een cd-opname.” 

Over leren gesproken: u bracht onlangs de cd ‘Lang Lang Piano Book’ uit met relatief eenvoudige pianostukjes, die kinderen op les krijgen: Mozarts makkelijke ‘Pianosonate in C’, ‘Für Elise’ van Beethoven. Zelfs een sonatine van Clementi en een etude van Czerny. Moest u een stap terug doen vanwege uw blessure?

“Nee, ik had dit plan al eerder. Ik vind het belangrijk om de muziek te laten horen die hoort bij onze kindertijd. Er zijn zoveel prachtige stukjes voor kinderen geschreven, die geen enkele professionele pianist opneemt. Nu ik zoveel aan onderwijs doe, vond ik dat ik dit moest doen. Dus ook Czerny en Clementi, want daar is niets kinderachtigs aan. Ik bracht er ook een pianoboek bij uit.

“Leren pianospelen is veel makkelijker dan vroeger, want alles kan met digitale middelen. Je kunt bijvoorbeeld bij het oefenen door je digitale instructeur gewaarschuwd worden als je een fout maakt, je kunt een orkestband mee laten spelen. Dat maakt het leuk voor kinderen. Zo werken we op de scholen die mijn stichting heeft geadopteerd. De Lang Lang-methode heb ik zelf bedacht, mijn team werkt het uit met de juiste technologie. Om een professioneel pianist te worden heb je echt nog wel een leraar nodig die je één op één begeleidt. Maar leren pianospelen kan prima met digitale hulp.”

Vanwaar die nadruk op kinderen piano leren spelen?

“Iedereen zou het moeten leren. Piano spelen brengt liefde en plezier in het leven. En het heeft effect op je brein: je leert sneller reageren. Als ik niet speel, niet mijn vingers beweeg, denk ik langzamer. Voor ik een moeilijke beslissing neem, speel ik een nocturne van Chopin. De bewegingen helpen om in interessante richtingen te denken. Dat heb ik zelf uitgevonden: je kunt muziek maken om het juiste antwoord te vinden.”

Lang Lang speelt op 19 april 2020 de Goldberg-variaties van Bach in de grote zaal van het Amsterdamse Concertgebouw.

Lees ook:

‘Klassieke musici moeten hun hart openen voor de jeugd’

Westerse musici lukt het nauwelijks om jongeren te interesseren. Lang Lang wel. 

De vrijheid van de accordeonist in Bachs Goldberg Variaties

Bach op accordeon? Dat biedt ongekende klankmogelijkheden, zo is te horen op de cd van Vincent van Amsterdam. Hij nam als eerste Nederlander de Goldberg Variaties op. ‘Ik hoop dit mijn hele leven te kunnen blijven spelen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden