Het is altijd een grote drukte in het Top 2000 Café in Beeld en Geluid tijdens de NPO Radio 2 Top 2000.

Terugblik

Bijna was de Top 2000 er niet geweest

Het is altijd een grote drukte in het Top 2000 Café in Beeld en Geluid tijdens de NPO Radio 2 Top 2000. Beeld ANP Kippa

Witte mannen met gitaren maken nog steeds de dienst uit in de ‘lijst der lijsten’. Toch verandert de Top 2000 wel, in traag tempo. Hiphop rukt voorzichtig op, ten koste van onder anderen Cliff Richard.

Het idee ontstond in de aanloop naar het jaar 2000, zoals goede ideeën wel vaker ontstaan: zomaar, uit het niets. Kees Toering, de toenmalige zendercoördinator van Radio 2, werd wakker en plop, daar was het: zet de beste tweeduizend popliedjes van de eeuw in volgorde van populariteit achter elkaar. Een gedenkwaardige manier om het oude millennium vaarwel te zeggen, dacht hij. De enthousiaste gezichten van zijn collega’s zag hij al voor zich, de schouderklopjes had hij al geteld. Het liep anders. 

Toen Toerings plan voor de Top 2000 gepresenteerd werd, zetten de dj’s en muzieksamenstellers hun hakken in het zand. De radio was in die tijd een lappendeken. Meer dan tegenwoordig had iedere omroep zijn eigen programma’s met een eigen identiteit. Die wilden ze niet zomaar loslaten. Dat de lijst ook ’s nachts gepresenteerd moest worden, ging er al helemaal niet in. Zo werd het plan de nek omgedraaid voor het goed en wel geboren was. De ‘lijst der lijsten’, nu het paradepaardje van Radio 2, was er bijna niet geweest.

Minidocumentaires

Het is aan Toering en zijn collega’s Ron Stoeltie en Fred Willems te danken dat het er toch van kwam, zo valt te lezen in het jubileumboek ‘20 jaar Top 2000’. Als missionarissen van hun eigen geloof probeerden ze een voor een zieltjes te winnen. De aanvankelijk huiverige Frits Spits bleek het beslissende schaap. Toen hij over de dam was en zich in een vergadering hard maakte voor het plan, was het pleit beslecht.

‘20 jaar Top 2000’ staat vol met verhalen en statistieken over de lijst en natuurlijk over de muziek en de artiesten die hem bevolken. Er zijn gesprekken met de groten der aarde (Donna Summer, Adele), vaak gebaseerd op de kleine minidocumentaires die eerder zijn uitgezonden in het televisieprogramma Top 2000 Café. Tragikomisch is de ontmoeting tussen Leo Blokhuis en bassist Carol Kaye, die het bekende basloopje speelde dat in de radio-uitzendingen van de Top 2000 gebruikt wordt. Kaye neemt Blokhuis trots mee naar verschillende muziekstudio’s in Los Angeles, waar ze als sessiemuzikant ontelbare hits opnam. Het wordt een grote teleurstelling; niemand herkent haar, ze komt er niet in.

Campagne

De Top 2000 heeft in de loop der jaren regelmatig voor ophef gezorgd. Bijvoorbeeld in 2005, toen Boudewijn de Groot met het vrij onbekende ‘Avond’ het grote ‘Bohemian Rhapsody’ van de hoogste trede verdrong. Aanstichter was radio-dj Bert Kranenbarg, die het nummer tijdens de stemperiode flink plugde. Veertien jaar later weigert hij nog altijd het woord ‘campagne’ in de mond te nemen.

In 2007 was het opnieuw raak. Via Hyves, destijds een populair social-mediaplatform, werden christelijke muziekliefhebbers opgeroepen om op een nummer van praiseband Hillsong United te stemmen. Ondertussen maakte het Dagblad van het Noorden zich hard voor een lied van de Groningse volkszanger Ede Staal. Beiden dreigden in de top vijf terecht te komen, waarop de organisatie besloot de nummers te boycotten. Ede Staal noch Hillsong United hebben ooit de Top 2000 gehaald.

De grap is dat dergelijke acties wél succes kunnen hebben als ze minder succesvol zijn. Zo lukte het een groep metalfans om ‘Angel of death’ van Slayer in de lijst te krijgen. Het nummer, dat zijn naam ontleent aan nazi-arts Josef Mengele, kwam binnen op plek 199 en is tegenwoordig een vaste waarde. Tot ergernis van sommige luisteraars ongetwijfeld, al wordt het nummer meestal ver na middernacht gedraaid. Toeval? Misschien niet. Diverse medewerkers verklaren dat er in de begindagen regelmatig met de volgorde gesjoemeld werd. Omdat je nu eenmaal niet twee liedjes van dezelfde artiest na elkaar kon draaien, of omdat elk uur met een opzwepend nummer moest beginnen. Het duurde jaren voor ze erachter kwamen dat zulke algemeen geldende radiowetten tijdens de Top 2000 niet golden: mensen bleven luisteren, zelfs naar het vierentwintig minuten durende epos ‘Echoes’ van Pink Floyd.

Aardverschuiving

In de eerste jaren was de Top 2000 er eerst en vooral voor de luisteraars van Radio 2. Wie wilde stemmen mocht slechts uit een door de zender samengestelde selectie kiezen, die in het eerste jaar precies tweeduizend liedjes telde. Dankzij het televisieprogramma Top 2000 Café en verschillende spin-offs werd het publiek flink verbreed, maar toen in 2005 voor het eerst de vrije keuze werd ingevoerd, betekende dat niet meteen een aardverschuiving. Onder de honderdtwintig nieuwe binnenkomers vonden we weliswaar Nirvana, Oasis en The Verve – bands die tot dat moment als te alternatief golden – maar toch vooral veel typische Top 2000-muziek. De lijst had zijn eigen signatuur verworven en die was niet zomaar te veranderen. 

Ruim zeshonderd liedjes hebben er sinds 1999 onafgebroken ingestaan. Queen, Beatles en Pink Floyd kregen gezelschap van Metallica, Pearl Jam en Coldplay, maar of dat nou het verschil maakt? Het blijven witte mannen met gitaren die de dienst uitmaken. Jonge stemmers lijken daar voorlopig weinig verandering in te brengen, ze kiezen voor de geijkte namen en vullen hun lijst aan met een paar nummers van rockband Imagine Dragons. 

Maar ook – en dat is het opmerken waard – met Eminem. De Amerikaan heeft het aan de jongste groep stemmers te danken dat hij afgelopen jaar de eerste rapper in de top honderd was.

Nieuw publiek

Wie weet trekt hij een nieuw publiek, zodat we binnenkort ook Drake en Ronnie Flex kunnen verwelkomen. Of moeten we daarop wachten tot hun fans de dertig gepasseerd zijn? Het kostte de happy-hardcorehits van Paul Elstak en Charly Lownoise & Mental Theo ook twintig jaar voor ze in de Top 2000 werden opgenomen.

Hoe langzaam het ook gaat, wie het over de lange termijn bekijkt ziet toch wel enige ontwikkeling in de lijst. Tot verdriet van The Kinks en Cliff Richard waarschijnlijk. In hun beste jaren waren ze met zestien liedjes vertegenwoordigd. Nu zijn dat er respectievelijk drie en één. Zo gaat de Top 2000, zij het met flinke vertraging, met zijn tijd mee.

De dood scoort

De film legde Queen geen windeieren: al hun liedjes in de Top 2000 stegen, op ‘Bohemian Rhapsody’ na want dat stond al op de eerste plek. Ook kwamen ze vorig jaar met acht niet eerder genoteerde nummers de lijst binnen. Er is eigenlijk maar één ding wat net zo goed werkt als een succesvolle bioscoopfilm: sterven. Afgelopen jaar stegen de liedjes van de Zweedse dj Avicii en Aretha Franklin honderden plaatsen. Ook Prince, David Bowie en Michael Jackson beleefden in hun sterfjaar hun beste Top 2000. Ramses Shaffy stond in 2009 met drie liedjes bij de eerste tien. Tijdens zijn leven had hij nooit zo hoog gestaan. Na dat piekjaar trouwens ook niet meer. Negen jaar na zijn dood was hij zelfs niet meer bij de eerste honderd te vinden. Hij had het ook wel goed gepland, in 2009. Hij stierf op 1 december, precies op het moment dat de stembussen openden. De Franse zangeres France Gall was minder fortuinlijk. Ze stierf vorig jaar op 7 januari. Toen aan het eind van het jaar gestemd mocht worden, leek iedereen dat alweer vergeten: Gall stond niet in de lijst.

Geflopt maar wél, een Top 2000-hit

De meeste nummers in de Top 2000 waren flinke hits, maar opvallend genoeg geldt dat voor een groot aantal hoge noteringen juist niet. ‘Avond’ van Boudewijn de Groot, afgelopen jaar op de tiende plek, deed bij verschijnen in 1997 weinig. Dankzij enthousiasme van de dj’s van Radio 2 klom het nummer gestaag omhoog en werd het een echte Top 2000-hit. ‘Black’ van Pearl Jam en ‘Fix You’ van Coldplay, in 2018 beide bij de eerste tien, behaalden nooit de Top 40 - ‘Black’ verscheen zelfs niet als single. De nummers belandden dankzij toegewijde fans in de Top 2000 en wonnen via die weg nieuwe zieltjes. Dat geldt in zekere zin ook voor ‘Mag ik dan bij jou’ van Claudia de Breij, dat in 2015 op nummer 4 stond, al heeft zij ook veel te danken aan verschillende televisieoptredens. ‘Love of my life’ van Queen groeide uit tot geliefd liefdesliedje, na in 1986 grandioos te zijn geflopt. Dat hun nummer afgelopen jaar op de twaalfde plek in de Top 2000 belandde had dan weer een andere oorzaak: het bioscoopsucces van ‘Bohemian Rhapsody’, de film over Queen-zanger Freddie Mercury.

‘20 jaar Top 2000, het grote koffietafelboek’. Leo Blokhuis, Norbert Pek, Dirk Jan Roeleven en Arjan Vlakveld. 240 pagina’s. 39,95 euro.

Stemmen voor de Top 2000 kan t/m 7 december. Zie www.nporadio2.nl/top2000.

Lees ook:

Het is de muziek van hun ouders, de teksten zijn onbegrijpelijk. Toch is ‘Bohemian Rhapsody’ hot onder jongeren

Muziekdocent en schrijver Gerwin van der Werf was wel klaar met het nummer ‘Bohemian Rhapsody’. Maar sinds de gelijknamige film - die morgen diverse Oscars kan winnen - is Queen helemaal hot bij zijn leerlingen en heel veel andere jongeren. Hoe kán dat? Met zijn mentorklas ging hij naar de bioscoop.

Filmrecensie - Rami Malek zingt, springt en koketteert als Freddy Mercury in ‘Bohemian Rhapsody’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden