Review

Bijbelse verhalen vertellen geschiedenis van onze eigen ziel

Eugen Drewermann, Den eigenen Weg gehen, Predigten zu den Büchern Exodus bis Richter. Uitg. Piper, München. ¿ 55,70.

JOHAN BLAAUW

Wanneer nu vervolgens iemand als Drewermann gaat preken over bijbelgedeelten waarin hele volksstammen worden afgeslacht of families gestenigd tot er niemand meer van over is wordt het spannend. Hoezo godsdienst en menselijkheid hetzelfde? Lees de bijbel maar en algauw blijkt het tegendeel het geval!

Inderdaad, zegt Drewermann, dat is ook zo, zolang we deze verhalen lezen als historische verslagen van gebeurtenissen en veldslagen die lang geleden hebben plaatsgevonden. God wordt dan al snel een partijdige God, die aan de kant van een bepaalde groep mensen meevecht en hun een absoluut gelijk geeft tegenover andere mensen. Wat we doen, doen we in naam van God. Dat zit dus wel snor.

Maar zo wil Drewermann deze verhalen juist niet lezen. Voor hem zijn de verhalen waarin het volk van Israël het beloofde land in bezit neemt symbolische verhalen, die ons vertellen welke stations en stadia een mens doorlopen moet alvorens hij bij zichzelf aankomt en God vindt. Wat in deze verhalen als militaire overwinning vaak inhumaan en absurd aandoet, krijgt pas een diepere zin wanneer we ze psychisch leren begrijpen. Om werkelijk bij onszelf aan te komen is het van het grootste belang al onze vroegere angsten na te gaan, die ons vaak tot op hoge leeftijd verhinderen vrij te leven. Bij dit proces van zelf-vinding is het wezenlijk alles wat ons belemmert onszelf te worden radicaal op te ruimen. Kortom: deze bijbelse verhalen vertellen in de vorm van politieke en militaire geschiedenis in feite de geschiedenis van onze eigen ziel of psyche op zoek naar zijn eigen weg. Hierbij moet heel wat bagage uit ons verleden afgelegd worden om frank en vrij door het leven te kunnen gaan. In het kort is dit het thema van het nieuwste boek van de Duitse theoloog Eugen Drewermann. Het heet dan ook: Den eigenen Weg gehen. Je eigen weg gaan. Het bevat 18 preken over de boeken Exodus tot Richteren, die Drewermann in Paderborn hield in 1993 en 1994. Aan de hand van de verhalen van de uittocht uit Egypte laat Drewermann zien hoe moeilijk de eerste stappen op onze weg naar vrijheid zijn. Vaak zullen we die beleven als een vlucht. Nauwelijks zijn we onderweg of de onderdrukkende machten van vroeger dreigen ons in te halen, verbeeld door de strijdwagens van de Farao die de achtervolging inzetten. Dan komt het erop aan door te zetten en het vertrouwen in onze eigen onderneming niet te verliezen. In het Exodusverhaal wordt dit weergegeven in de redding door de Schelfzee. Aangekomen op de veilige, andere oever denken we dat we er zijn. In feite staan we nog maar aan het begin. Afgesloten is slechts de negatieve periode van onze levensweg: de bevrijding van wat ons blokkeerde en belemmerde. Nu begint de - minstens zo moeilijke - fase waarin we onze vrijheid vorm moeten leren geven. Ook daar gaat Drewermann uitvoerig op in. Meer dan eens laat hij ons zien hoe deze verhalen persoonlijke ontwikkelingen samenvoegen in beelden die in de werkelijkheid van ons leven vaak jaren in beslag nemen. Het bevrijden van psychische ballast van vroeger is immers een proces dat zelden van vandaag op morgen volbracht kan worden. In het laatste deel van het boek vinden we preken over Bileam en zijn sprekende ezelin, over Jozua, Debora en Gideon en anderen. Steeds vraagt Drewermann zich af wat ze mensen die nu leven te zeggen hebben ondanks de duizenden jaren die ons van hen scheiden. Door de beelden waarin deze verhalen verteld worden als het ware terug te vertalen in de psyche van een mens “krijgt de godsdienst van Israël zijn innerlijke vrijheid en humane grootheid”.

Voor wie al eerder kennismaakte met het gedachtengoed van Drewermann zullen deze preken hoogstens bepaalde lijnen doortrekken, niet iets volstrekt verrassends bevatten. Dat ik het boek toch meer dan de moeite waard vind, omdat we Drewermann hier op de voet kunnen volgen bij het concretiseren van zijn theorieën aan de hand van bijbelverhalen zelf. Bovendien lukt het hem ook bij dit type verhalen ze te verbinden met belangrijke eigentijdse levensvragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden