Beeld x

Tv-columnMaaike Bos

Bij Zomergast Carola Schouten gaan een vaste stem én existentiële reflectie samen

‘Zomergasten’ is niet een drie uur durende roast, maakte Janine Abbring meteen even duidelijk. Ze had van kijkers een waslijst aan onderwerpen gekregen waarover ze de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en viceminister-president Carola Schouten moest aanpakken: over nertsenfokkerijen, kuikens vergassen, landbouwgif, bijensterfte, bioindustrie, en meer.

Dat gebeurde niet. Je moet allround interviewer Abbring ook niet opzadelen met een kritisch beleidsinterview, in een format dat een beeld wil schetsen van de denkwereld van een hele mens.

Zo kon Schouten in het eerste deel aardig leeglopen over haar landbouwbeleid, zonder wederhoor, terwijl de boze boeren zelfs tot op het Mediapark stonden. Niet voor niets is het adagium: interview nooit een zittend minister. Die kan niet vrijuit praten en heeft iets te verkopen. Hetzelfde gevoel riepen minister Wiebes (2018) en premier Rutte (2016) als Zomergast op. En toch; deze mensen leiden ons land op dossiers die reuring veroorzaken. Het wekt ook nieuwsgierigheid wie er achter die beslissingen steekt.

Soms doet de kritiek ook pijn

Deze jonge vrouw (42) legt beheerst uit waarom haar stikstofmaatregelen nodig zijn, zoals minder eiwitrijk krachtvoer voor koeien. “Ik weet allang dat ik niet iedereen tevreden kan stellen”, zegt ze, en soms doet de kritiek ook pijn. Maar met een fragment uit documentaire ‘Overstag’ over landbouwminister Sicco Mansholt (van 1945 tot 1958) toonde ze met welke erfenis zij af te rekenen heeft: schaalvergroting, landbouwsubsidies en minimumprijzen. Als er maar ‘nooit meer honger’ was. De overproductie leidde tot boterbergen, melkplassen én milieuproblemen. Mansholt kwam tot inkeer, wat zij bewondert, maar werd al niet meer gehoord.

Carola Schouten in ZomergastenBeeld Carola Schouten in Zomergasten

“Je kunt niet een probleem oplossen en daardoor een nieuw probleem scheppen”, zei Schouten. Zij pleit voor circulaire landbouw en meer samenwerken met de natuur, illustreerde ze met een fragment uit ‘The Biggest Little Farm’. Eenden eten daar het slakkenprobleem weg, kippen zien extra voer in de vliegenmaden tussen de mest. Boeren kunnen ook gewassen door elkaar gaan telen, zodat die elkaars belagers afschrikken en er minder landbouwgif nodig is.

Ze vertelde het allemaal zo vanzelfsprekend dat ik dacht: wie is hier nou eigenlijk op tegen? Natuurlijk hebben de boeren andere, ook schrijnende belangen van langlopende schulden, beseft zij als boerendochter. Ze wil dan ook ‘als overheid graag met de boeren op lopen’ en stelt geld beschikbaar om stoppende boeren mede te financieren.

Carola Schouten in ZomergastenBeeld Maaike Bos

Vredelievend en ondersteunend

Toen dacht ik: Ja ja. Zo vredelievend en ondersteunend is de overheid niet, bewees de kinderopvangtoeslagaffaire bij de Belastingdienst weer. Maar ze kwam ermee weg. Janine Abbring speurde wel naar een moment van zwakte, noemde haar leider van een ‘spagaatministerie’ klem tussen boeren en natuur, met het allerkleinste budget. “Je levert een moedige strijd, maar wel met je handen op de rug”, zei Abbring. “Kook je wel eens van binnen?” Schouten was niet van de wijs te brengen. Alleen wanneer ze daar zelf voor koos dan, later in het gesprek.

Och, ze heeft wel voor hetere vuren gestaan. Haar vader viel in een landbouwmachine toen ze negen was. Met haar moeder en drie zussen moest ze een heel boerenbedrijf draaiende houden; op zaterdag niet sporten maar de stallen uitmesten. En sinds haar puberteit nam zij samen met haar moeder de grote bedrijfsbeslissingen.

En toen ze eindelijk vrij was, bijna klaar met haar Rotterdamse studie bedrijfskunde, kwam ze zwanger uit Tel Aviv terug. Ze woonde aan de rand van probleemwijk Spangen vol drugsdealerpanden, zo vertelde een fragment over ‘buurtmoeder’ Annie Verdoold. “Ik had geen diploma, geen geld, geen baan”, schetst ze. Met een vriendin vond ze een ander huisje, werd aangenomen bij het ministerie voor Sociale zaken en bracht haar zoon Thomas groot in de wijk waar ze nog altijd woont. ‘Onder de mensen’, vindt ze belangrijk.

Koersvaste vrouw

Zo meisjesachtig als de ChristenUnie-politica is, hier zat een koersvaste vrouw, zonder halsstarrig te zijn. Die beide elementen rolden gedurende de avond als vanzelf het gesprek in door de fragmenten die ze had uitgezocht. Ze lichtte eigengereide helden van haar uit, zoals bolletjestrui-winnaar Gert-Jan Teunissen in de Tour de France van 1989, en de Israëlische premier Golda Meïr. Die bleven geloven in eigen kunnen. ‘Golda’ wist in 1973 de kansen van de Israëliërs in de Jom Kippoeroorlog ten goede te keren. Van overrompeling naar overwinning - maar wel met tienduizenden doden.

Carola Schouten in ZomergastenBeeld Maaike Bos

“In haar blik zie ik vertwijfeling” zegt Carola Schouten zacht. “In de politiek moet je vaak doen alsof alles helder is. Grote leiders doen alsof ze onfeilbaar zijn. Dat is niemand.” Het luidde in het gesprek een fase in van inkeer, reflectie en gedachten over de kracht van vergeving en liefde.

Aan de hand van een fragment over schrijver Primo Levi, die ze om de paar jaar steeds opnieuw leest, waarschuwt ze voor dehumanisering zoals in Auschwitz. “Als we mensen gaan reduceren tot de groep waartoe ze behoren: dat is het kwaad. Ik moet zelf ook steeds nadenken of ík de mens nog zie.” En ook: of ze de boer en zijn wanhoop nog ziet achter de boosheid. Of ze het zelf wel goed genoeg doet, vraagt ze zich ook geregeld af. En of ze wel terugkomt op iets, wanneer dat moet.

Dapper en openhartig 

Dat is dapper en openhartig voor een zittend leider. Ze haalde een stukje uit de film ‘Two popes’ erbij om over de kracht van vergeving en van haar geloof te spreken. “Wat Jezus mij leert is: ‘ik zie alles wat je doet, ik ken je fouten, je donkere en lichte kanten, maar je bent geliefd.’ En dan nog, is het soms moeilijker om andermans vergeving te aanvaarden. Ik ben genadeloos voor mezelf.”

Toch hoopt ze iemand te zijn die altijd probeert de mens achter een situatie te zien - en die zelf ook als mens wordt gezien, zegt ze tenslotte. “Als lid van de ChristenUnie, als inwoner van Rotterdam, als minister. Uiteindelijk ben ik niet een ding.” De vrijheid om te zijn wie ze is, vindt ze in de stad Tel Aviv, waar haar zoons vader woont. Daar heerst hoop en liefde, zegt ze.

Carola Schouten in ZomergastenBeeld Carola Schouten in Zomergasten

Haar keuzefilm ‘For Sama’ over de oorlog in Aleppo, gaat voor haar ook over ‘liefde, hoop, doorzetten en leven vanuit die hoop’. Abbring voorspelde ‘kippenvel’ en maande ons ervoor op te blijven. Zeker dat Carola Schouten flinke druk had uitgeoefend om die documentaire van Waad Al-Kateab nu bij de NPO uitgezonden te krijgen, terwijl die later ingepland was. Ik heb het niet kunnen volhouden. Toen na een golf van lijken in beeld twee bestofte jongens hun dode broertje naar het ziekenhuis brachten, zette ik in een golf van misselijkheid de tv uit. Die film móet ik gauw zien, maar Schoutens keuze om per se deze rauwe beelden middenin de nacht voor het slapen gaan te programmeren, is wat veel van het goede.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden