Theater

Bij spektakeltheater ‘Hanna van Hendrik’ klinkt het geboe óp het toneel

Johanna ter Steege (links) speelt Hanna, een boerin die het in de jaren zeventig, tijdens de ruilverkaveling, moeilijk heeft het hoofd financieel boven water te houden. Beeld Herman Engbers

Koeien, motorcrossers en ballerina’s doen mee aan ‘Hanna van Hendrik’, spektakeltheater over het Twentse boerenleven. Het dialect blijkt ook voor de buitenstaander vrij goed te volgen.

Op het toneel, in een nagebouwde stal, staan zes koeien vredig te herkauwen. Ook de decorboerderij ernaast ademt een weldadige rust. Dan ineens breekt de hel los. Twee gehelmde motorcrossers stormen het toneel op. Met ronkende uitlaat scheuren ze vlak langs de dieren. Zand stuift van de vloer omhoog, benzinedampen verspreiden zich door de lucht en de theaterstoelen trillen van het gedender.

De arme koeien? Die blijven stoïcijns onder het motorgeweld, ook als er een liveband met jengelende gitaren en drums doorheen begint te rocken. Zelfs de geweerschoten die even later klinken, brengen de beesten niet van hun stuk. Althans, op het hoogtepunt van de herrie is er één dier dat even ‘meuhhh’ kermt, de staart optilt en het nodige laat vallen. Maar dat is alles – stresstest glansrijk doorstaan.

De komende twee maanden staan de koeien 41 voorstellingen lang in de theaterproductie ‘Hanna van Hendrik’. Het spektakelstuk, spelend in het Twente van de jaren zeventig, gaat over boerin Hanna die financieel aan de grond zit. Net als veel andere boeren crepeert zij onder het Haagse beleid uit die dagen: mechanisering, schaalvergroting, ruilverkaveling. Komt ze er bovenop, of zal ze haar geliefde vee en de boerderij moeten verkopen?

Het idee voor het stuk is afkomstig van de internationaal gevierde actrice Johanna ter Steege (58). Zij bracht haar jeugd door op de boerderij van haar opa en oma in het Twentse gehucht Notter. Haar grootouders zagen zich later genoodzaakt de boerderij te verkopen. “Voor hen was het niet zo erg omdat ze al oud waren”, vertelt Ter Steege buiten in de zon, gezeten op een boerenkar op Vliegveld Twenthe, waar het stuk wordt opgevoerd. “Maar voor veel andere boeren was het een drama. Die geschiedenis wil ik laten zien, verpakt in de ontroerende familiesaga van Hanna, haar ouders en haar kinderen.”

Boerenopstand

Begin jaren zeventig liepen de spanningen in Twente hoog op. Het dorpje Tubbergen werd in 1971 het onwaarschijnlijke epicentrum van de felste boerenopstand uit de Nederlandse geschiedenis. Met brandbommen en een giertank voerden de boeren een veldslag tegen de politie, uit protest tegen de dreigende ruilverkaveling.

Veel Twentenaren bewaren herinneringen aan de opstand, die wordt nagespeeld in ‘Hanna van Hendrik’. Zij zullen het stuk ervaren als een ‘feest der herkenning’, verwacht Ter Steege. In de aanloop naar de première merkte ze dat lokale bewoners ‘nergens anders meer over praten’. Maar de actrice hoopt ook Nederlanders uit andere regio’s te boeien, bijvoorbeeld uit de grote steden.

“Het stuk gaat over het loslaten van tradities, over de angst voor het onbekende, over liefde en over de strijd tussen generaties. Het is invoelbaar voor iedereen. Aangrijpend ook: tijdens de repetitie van het slotdeel, met prachtige koorzang, zaten veel mensen hier te huilen. Voor stedelingen is het verder interessant om eens te worden ondergedompeld in een wereld waar ze normaal niets mee te maken hebben. We bouwen een brug tussen het platteland en de stad.”

Een uitdaging voor niet-regionale toeschouwers is dat de dialogen grotendeels in Twents dialect klinken. Hanna praat zo: “Ruiln? Iej deankt toch nie dat ik goa ruiln! Met de noabers zeker. Ik weet hoe miene groond der biej steet. En wat krieg ik der veur terugge? Slechte groond. Zo schroal as wat. Ik zeg: gewoon loatn zo as het is. As iej met alle weendn métdreait, wor iej duuzelig.”

Spelen in haar streektaal is voor Ter Steege een droom die uitkomt. Ze heeft geacteerd in het Engels, Duits en Frans, maar nooit in het Twents. Haar tegenspeler Huub Stapel (64), van oorsprong uit Limburg, moest daarentegen flink aan de tukkerse tongval wennen. “In het begin kon ik lang niet alles verstaan”, zegt hij terwijl hij zich omkleedt voor een nieuwe scène. “Als Twentenaren op hol slaan, wordt het echt geknauw. Ik heb er hard op gehamerd dat het verstaanbaar bleef, en dat is gelukt.”

Beeld Herman Engbers

In het stuk komt een nog jonge Stapel vanuit Limburg in Twente wonen. Hij belandt in een grappige scène waarin zijn toekomstige vrouw Hanna hem leert hoe je een koe melkt. Gezeten naast zo’n beangstigend groot dier speelt Stapel een hopeloos onwennige kluns, met de nadruk op spéélt. “In werkelijkheid kan ik al vanaf mijn zevende melken”, zegt hij. “Mijn moeder was van de boerderij. Daar heb ik het geleerd. Als je zoiets eenmaal kan, verleer je het nooit meer, net als met autorijden. Het boerenleven voelt voor mij heel vertrouwd.”

Dan moet hij het toneel op, rijdend en al. Probleempje: zijn bromfiets, een rode oldtimer van het merk Kreidler, wil niet starten. Vloekend staat Stapel tussen de coulissen. “Hier kan ik toch zo chagrijnig van worden, techniek die niet werkt…” Even later zwiert hij als een volleerd kunstschaatser met de brommer over het podium. Geen wolkje meer te bekennen, afgezien van de rook uit de uitlaat.

Riskant project

Hanna van Hendrik is onvervalst spektakeltheater met acht acteurs, dertig figuranten, vijf muzikanten, een koor, tien ballerina’s, een motorclub en de genoemde koeien. De locatie, de voormalige straaljagerloods Hangar 11, leent zich perfect voor het ambitieuze project. Er zijn drie verschillende tonelen waar het publiek al lopend tussen wisselt. Regisseur Liesbeth Coltof (65) bekent tussen de repetities door dat ze in het begin licht wanhopig was. “Ik dacht: Mijn hemel, hoe vul ik in vredesnaam een toneel van 42 meter breed? Maar uiteindelijk lijkt alles toch goed te komen.”

Het had natuurlijk ook kleiner gekund, maar dan zou het heel wat anders zijn geworden. “Het vliegveld is bij uitstek geschikt voor zo’n groots gebeuren”, zegt Ter Steege. “Spektakel op zo’n vreemde locatie, dat trekt mensen.”

En inderdaad: het loopt lekker met de kaartverkoop. Dat mag ook wel, want per keer kunnen er duizend toeschouwers in de hangar – en dat maal 41 voorstellingen. “Het was een riskant project”, zegt Ter Steege, die behalve actrice ook directeur van de productie is.

“Ik heb keihard gewerkt om draagvlak te creëren in de regio. Bij particuliere donateurs hebben we zes ton opgehaald, naast subsidies die zijn toegekend. Alleen het onderhoud van de koeien kost al 25.000 euro, dus ga maar na hoe duur zo’n project is.”

Als de voorstellingen beginnen, krijgt het publiek vooraf een maaltijd geserveerd. Voor verre gasten bieden lokale hotels allerlei arrangementen aan. “Laat die bussen uit de Randstad nu maar komen”, zegt Ter Steege. “We zijn er klaar voor.”

Hanna van Hendrik wordt t/m 21 juli 41 keer gespeeld in Hangar 11 op Vliegveld Twenthe. www.hannavanhendrik.nl

Lees ook:

Theater in het hoge gras is razend populair

Theater over boeren of over de geschiedenis van de streek: het is razend populair bij een publiek dat normaal niet naar de schouwburg gaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden