Review

Bij het moorden in Colombia gelden geen erecodes meer

'Luipaard in de zon', zo staat het in de flaptekst, is een 'typisch Latijns-Amerikaanse roman' van de uit Colombia afkomstige 'vrouwelijke García Márquez' Laura Restrepo (1950). Dergelijke overtrokken superlatieven en gemeenplaatsen brengen een niet onaardig boek als dit alleen maar schade toe.

ILSE LOGIE

Want al is hij geen meesterwerk - daarvoor is de mix van wraak, eer en passie die erin aan bod komt net iets te uitgekiend - toch heeft deze roman pit, en wordt er een steekhoudende visie op de Colombiaanse samenleving in gepresenteerd. De auteur, die journaliste is en zelf actief in de politiek, reikt ons immers een gedeeltelijke verklaring aan voor het totaal uit de hand lopen van het geweld in haar land.

In een vlaag van dronkenschap schiet Nando Barragán zijn neef Adriano Monsalve neer. Als hij de dode daar ziet liggen 'als een luipaard in de zon', in de gele woestijn met de donkere vlekken van de stenen, beseft Nando dat hij, door de trekker over te halen, een spiraal van wraak op gang heeft gebracht die een ijzeren logica zal vertonen. Vanaf dat moment staan de Barragáns en de Monsalves elkaar inderdaad naar het leven, en wordt voor elke Barragán een Monsalve omgebracht en vice versa. Het verhaal, dat op waargebeurde feiten gebaseerd is, beschrijft in detail het verloop van de vendetta tussen de twee families.

De vete wordt steeds grimmiger, tot op een dag een van de betrokkenen een huurmoordenaar in dienst neemt die alle ongeschreven wetten van de interne oorlog aan zijn laars lapt, zodat niemand nog weet waar hij aan toe is. Geen enkele regel wordt nog in acht genomen. Was voor Nando Barragán en de leider van de Monsalves, Mani, doden nog een 'kunst' en een 'roeping', zoiets als stierenvechten voor de torero, voor de huidige generatie Colombianen heeft dit soort overwegingen blijkbaar afgedaan. Gaandeweg houden de Barragáns en de Monsalves op het epicentrum van de strijd te vormen. Het geweld heeft intussen zozeer uitbreiding genomen dat niemand nog weet waar alles om begonnen was.

De wraaknemingen nieuwe stijl zijn slechts het uitvloeisel van een ingrijpende mentaliteitswijziging in Colombia. De jongeren gaan veel driester te werk dan Nando en zijn neef, die echter wel als eersten de primitieve levensstijl van hun ouders de rug toekeerden om zich met de smokkelhandel te verrijken. Zij waren het immers die massaal luxegoederen in de boerderijen van hun ouders hebben binnengebracht en zo het sprookje van makkelijk en snel verdiend geld hebben helpen verspreiden. Maar die flitsende handelwijze heeft als keerzijde het verdwijnen van de erecodes, waarin het geweten nog een rol speelde.

De overwegend kleurrijke personages van 'Luipaard in de zon' worden met ironie en een vleugje vertedering aan ons voorgesteld. Zelfs de hardste onder hen hebben zo hun zwakke plek: de onvermurwbare patriarch Nando Barragán heeft alleen respect voor de enige vrouw die hem ooit heeft afgewezen, terwijl de moordlust van zijn tegenstander Mani Monsalve dan weer wordt ondermijnd door zijn grenzenloze passie voor Alina Jericó.

Restrepo betrekt ook de Colombiaanse burgers bij haar boek door afwisselend een derde en een eerste persoon meervoud te hanteren. De alwetende verteller verplaatst zich in de zielenroerselen van de hoofdpersonages, terwijl de 'wij' de stem van het volk vertolkt en een koor van buurtbewoners aan het woord laat dat de lezer helpt bij het interpreteren van de gebeurtenissen, maar hem af en toe ook op het verkeerde been zet. Uit die uiteenlopende commentaren spreekt een mengsel van angst en bewondering voor de clanleiders, die vaak hele dorpsgemeenschappen beschermen.

Toch wijzen de taferelen die volgen op de dood van Nando Barragán erop dat die gedwongen medeplichtigheid heel wat frustraties oplevert, waarvoor de periodieke uitbarstingen van collectieve wraak een uitlaatklep vormen. Volgens Restrepo is het in Colombia echter niet al kommer en kwel. In haar roman laat ze namelijk ook zien hoe de nog steeds springlevende volkscultuur van haar land weerwerk probeert te bieden tegen het nietsontziende geweld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden