Review

Beter dan Jan Jutte

Jean Fritz: 'Aan de verkeerde kant van de aarde', vert. Molly van Gelder, Jenny de Jonge, 180 p, Fl. 27,50, vanaf 10 jaar.

LIEKE VAN DUIN

Niet dat Jan Jutte geen bekroning verdiende. Het is zelfs vreemd dat hij nooit eerder bekroond is, want hij maakt al jaren opvallend sterke illustraties. Vooral als hij zich kan uitleven in sprekende dieren, sprookjesfiguren of carnavaleske types munt hij uit in karikaturale, humoristische prenten die sterk aanspreken. Maar zijn kracht lag altijd meer in zijn veelzijdigheid dan dat één boek in een bepaalde jaarproduktie er kwalitatief uitsprong. Dat geldt ook voor het jaar 1993: zijn illustraties in 'De paljas en de vuurvreter', ook van Rindert Kromhout, doen namelijk weinig onder voor die in 'Lui Lei Enzo'. In beide boeken gaat het om Commedia dell'Artefiguren tegen een Venetiaans decor; die in 'De paljas' zijn ruimer opgezet en fijner uitgewerkt, terwijl die in 'Lui Lei Enzo' impulsiever en pittiger zijn.

Het is dus niet gebrek aan kwaliteit dat de Gouden Penseel voor Jan Jutte verrassend maakt. Het is eerder dat een ander de gedoodverfde winnaar van de Gouden Penseel 1994 was: Harrie Geelen.

Geelen maakte vorig jaar drie prentenboeken in een ruig-expressionistische, sprankelend frisse schilderstijl die nieuw is in de Nederlandse prentenboekkunst: 'Herman het kind en de dingen' met tekst van hemzelf, en 'De O van opa' en 'De blauwe stoel, de ruziestoel' beide met tekst van Imme Dros. Die prenten van de eerstgenoemde twee zijn wat morsig en vlekkerig, maar in die van 'De blauwe stoel, de ruziestoel' zit Geelens vitale expressionisme de vorm van de dingen niet meer in de weg, waardoor het geheel evenwichtiger en consistenter is. Als de Penseeljury nieuwe wegen in de prentenboekkunst had gewaardeerd, zou ze dít boek gekozen hebben voor de Gouden Penseel. Maar kennelijk moest de Penseeljury niets van Geelen hebben: hij kreeg zelfs geen Vlag en Wimpel. Wèl werd hij voor zijn tekst bekroond: de Griffeljury kende 'Herman het kind en de dingen' een Zilveren Griffel toe, evenals Imme Dros die kreeg voor de tekst van 'De blauwe stoel, de ruziestoel'. Ook uit de Zilveren Penseel voor 'Benno en het Berekind' van Mario Ramos blijkt dat de Penseeljury ditmaal toegankelijkheid verkoos boven vernieuwing. 'Benno en het Berekind' is wel een ontroerend en publieksvriendelijk boek, maar de figuren zijn vormzwak. Op de Zilveren Penseel voor de prenten van Anna Höglund in 'Kun je fluiten Johanna?' valt niets af te dingen: dat boekje is, ook qua tekst (Vlag en Wimpel), een van de mooiste uit 1993.

Wat verder opvalt bij de bekroningen van dit jaar is dat het er minder zijn dan vorig jaar: 22 tegenover 29. 1993 was inderdaad een magerder kinderboekenjaar dan 1992. Volkomen terecht zijn de Griffel voor 'Motu-Iti, het meeuweneiland' van Piumini en 'De tolbrug' van Aidan Chambers. De Vlag en Wimpel voor Peter Pohls 'We noemen hem Anna' doet geen recht aan de onbetwiste kwaliteit van dit boek, maar die voor 'Matthijs en zijn opa', ook van Piumini, is te veel eer. Een (eerste) Zilveren Griffel voor Lydia Rood, voor 'Een mond vol dons', is terecht, maar Koos Meinderts had met 'De wonderlijke wereldreis van Zebedeus de Beer' ook een bekroning verdiend, evenals Rita Verschoor met 'Hoe moet dat nou met die papillotten'.

Uitgeverij Querido sleept weer de meeste prijzen binnen: negen van de tweeëntwintig. Verrassend is echter dat een klein éénvrouws-uitgeverijtje tweede werd met vier bekroningen: uitgeverij Jenny de Jonge. Voor Jenny de Jonge is kinderboeken uitgeven een (uit de hand gelopen) hobby naast haar werk als lerares op een middelbare school. Ze richt zich vrijwel uitsluitend op naar het Nederlands te vertalen jeugdliteratuur en heeft vanaf haar eerste uitgave blijk gegeven van een goed oog voor krenten in de pap die grotere, gevestigde uitgevers laten liggen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de boeken van de Canadese schrijfster Kit Pearson, die nu, na 'De hemel valt' een tweede Vlag en Wimpel krijgt voor 'Een hand vol tijd'. Het enige oorspronkelijk Nederlandse boek van Jenny de Jonge ontstond toen ze haar illustratrice Patsy Backs vroeg een prentenboek te maken. Dat werd 'Het verhaal van Stippie en Jan'. Het boek kreeg een 'Pluim van de Maand', daarna werd het gekozen als een van de vijftig best verzorgde boeken en nu krijgt het een Vlag en Wimpel voor zowel de tekst als de illustraties.

'Aan de verkeerde kant van de aarde' van Jean Fritz, dat Jenny de Jonge bij de New Yorkse uitgever Putnam ontdekte, kreeg een Zilveren Griffel. Het autobiografische boek bevat jeugdherinneringen van de schrijfster, die als tienjarig Amerikaans meisje in China woonde. Haar vader was er directeur van de YMCA in Hankou, aan de Yangtse-rivier. Toen na 1925 de communisten met revolutie en burgeroorlog dreigden moest het gezin vluchten.

Het verhaal is om verschillende redenen sterk: Jean Fritz blijft heel dicht bij haar eigen gevoel als tien- en elfjarige in de jaren twintig en interpreteert de politieke situatie in China niet vanuit wat ze nú weet. Communisme is voor haar dat de huisbediende Yang Shifu zijn lange nagels afknipt en geen sierlijke 'pagodes' van boter meer maakt, maar de boter nu onverschillig op tafel kwakt. En dat haar zusje een paar dagen na de geboorte sterft maakt meer indruk dan de gevaarlijke vlucht per boot over de Yangtse. De jonge Jean heeft een gevoelige antenne voor eigen gevoelens als nationalisme en angst voor vooroordelen als ze eenmaal terug is in Amerika. Die gevoelens uit ze zonder er een oordeel over te geven. En dat geeft het verhaal zowel authenticiteit als herkenbaarheid. Bovendien schrijft Fritz onbevangen, fris en laconiek, vanuit een nieuwsgierig kind dat zin in de wereld heeft. Het knappe van 'Aan de verkeerde kant van de aarde' is zodoende dat het veel zegt over verschillende culturen zonder dat het een poging tot een 'Derde Wereld-roman' is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden