Recensie

Bestaan de monsters van de diepzee echt?

Het wemelt van de monsterlijke waterwezens op deze kaart van IJsland in Theatrum oder Schwabüch des Erdtkreys, atlas door Abraham Ortelius uit 1580. Beeld Maritiem Museum Rotterdam

Zeemonsters, Familietentoonstelling (4+), t/m 21 sept. 2021 in het Maritiem Museum Rotterdam 
★★★★☆

Monsters zijn het, met opengesperde muilen en een hoorn of puntige uitsteeksels op de kop. Sommige hebben scherpe klauwen, andere lange tentakels met zuignappen. In zo’n groten getale zijn ze afgebeeld op oude zeekaarten en in atlassen, dat het eeuwen geleden gewemeld moet hebben van die afschrikwekkende zeedieren. Sommige waren zo groot en sterk dat ze zeelui konden verzwelgen of zelfs een compleet schip naar de bodem sleuren. 

Sterke zeemansverhalen? Of hebben ze echt bestaan en komen ze nog steeds voor in de diepzee, de mega octopussen, zeeslangen, reuzenkrabben en schildpadden zo groot dat ze doen alsof ze een eilandje zijn? Alles hebben ze er aan gedaan in het Maritiem Museum in Rotterdam om de sfeer van een geheimzinnige onderwaterwereld op te roepen op de nieuwe familietentoonstelling ‘Zeemonster’. Bezoekers dwalen in een schemerige atmosfeer met blauwig licht en het hoge, zangerige geluid van baleinwalvissen op de achtergrond langs (overboord geslagen?) hutkoffers en bedrieglijk echte waterbeesten.

Sommige zijn ook echt. Het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam stelde een aantal opgezette exemplaren beschikbaar. Ook liggen er een reusachtige oog van een blauwe vinvis, een indrukwekkende walvispiemel en de balein, zeg maar de tanden van een walvis. Van de mummie van een zeemeermin zou je zweren dat ze echt heeft geleefd, zo knap hebben ze haar tweehonderd jaar geleden in Japan gemaakt, van onder meer vissenhuid.

Lorelei

Bezoekers gaan op onderzoek in de wereld van zes waterwezens, waaronder twee hele bekende: het monster van Loch Ness en de nimf van de Lorelei, die met haar gezang en lange blonde haren schippers zo betoverde dat ze met hun schip op de rotsen te pletter sloegen.

In de Middeleeuwen geloofde men ook echt in het bestaan van zeemonsters. Door de lange zeereizen onder vaak beroerde omstandigheden kon het gebeuren dat grote onbekende waterdieren in de ogen van zeelui monsterlijke proporties aannamen. Eeuwenlang werden ze op de zeekaarten ingetekend, waarvan enkele prachtige exemplaren zijn te zien. In de zeventiende eeuw raakten de wetenschappers ervan overtuigd dat zeemonster toch niet bestonden. 

Niet alleen voor kinderen is dit een heerlijke expositie, ook als volwassene laat je je al gauw meeslepen op de reis naar de diepzee, waarbij onderweg de nodige mythes worden ontkracht en we de echte beesten achter de monsters leren kennen. Ook de vormgeving draagt daar aan bij. Zo kun je je voor even Jona wanen, in de buik van een walvis.

Geen wonder, realiseer je je, dat mensen vroeger dachten dat zo’n beest je echt in één hap kon verslinden en weer uitspugen. Dat geloofden niet alleen christenen. Naast de Bijbel die opengeslagen is bij het boek Jona, liggen ook de Koran en Thora. En zo duikt deze tentoonstelling met haast terloopse zijsprongetjes ook geregeld de diepte in.

Lees ook over zeemonsters:

‘Christenen weten vaak niet dat zij zoveel verhalen delen met moslims’   

Filosofe Marlies ter Borg legde de Bijbel en de Koran naast elkaar en vond veel overeenkomsten. De verhalen over de ark van Noach, Jona die in de walvis komt, en Abraham en zijn zonen komen in beide voor. Maria blijkt in de Koran een intellectuele vrouw die heeft gestudeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden