Kunstveilingen

Bescherm belangrijke kunstwerken beter tegen verkoop naar buitenland, adviseert commissie

De schets van Rubens die in 2019 door prinses Christina op een veiling in New York werd verkocht.  Kunstliefhebbers waren boos omdat het werk niet eerst aan Nederlandse musea was aangeboden. Beeld EPA
De schets van Rubens die in 2019 door prinses Christina op een veiling in New York werd verkocht. Kunstliefhebbers waren boos omdat het werk niet eerst aan Nederlandse musea was aangeboden.Beeld EPA

Belangrijke kunstwerken mogen niet via een veiling naar het buitenland verdwijnen. Er moet een potje van 35 miljoen komen om ze aan te kopen, adviseert een commissie.

Er moet 35 miljoen gereserveerd worden om te voorkomen dat belangrijk cultureel erfgoed verdwijnt naar het buitenland. Ook moet duidelijker worden omschreven wat dat belangrijke erfgoed precies is. Dat adviseert de Commissie Collectie Nederland aan cultuurminister Van Engelshoven. In 2019 hadden overheid en musea het nakijken toen een waardevolle schets van Peter Paul Rubens door wijlen prinses Christina op een veiling in New York werd verkocht. De commotie daarover wil de commissie in de toekomst voorkomen.

Nieuwe manier nodig

De manier waarop kunstwerken beschermd worden moet anders, zegt commissievoorzitter Sybrand van Haersma Buma. “In het huidige systeem heb je een lijst met 161 beschermde kunstwerken waarvan eigenlijk niemand meer weet waarom die wel en andere niet. Wij willen naar een systeem waarbij je voor alle kunstwerken boven een bepaalde drempelwaarde een check doet. De eigenaar moet de mogelijkheid krijgen een soort paspoort aan te vragen waarbij hij op voorhand weet: krijg ik te maken met een rem van de overheid als ik mijn kunstwerk wil uitvoeren.”

De commissie vindt dat de overheid vervolgens wel boter bij de vis moet doen. “Als je besluit dat een kunstwerk in Nederland moet blijven omdat het zo belangrijk is, dan moet er ook geld zijn om het aan te kopen.” Want daar ontbrak het de afgelopen jaren aan. “Er is nu 50 miljoen beschikbaar in het aankoopfonds. Dat is voor allerlei soorten aankopen, voor verzekering en restauraties. Wij zeggen: houd 35 miljoen apart voor bescherming, 50 miljoen voor andere aankopen en 15 miljoen voor verzekering.” In totaal dus 100 miljoen.

Het gaat nog om een tussentijds advies, benadrukt Van Haersma Buma. De commissie, ingesteld door de Raad voor Cultuur, gaat nu verder in gesprek met verzamelaars, handelaren en musea over de vraag: hoe bepaal je welke kunstwerken beschermd moeten worden? Dat wordt deels bepaald door de financiële waarde - een topstuk kost altijd veel geld. “Maar ik vermoed dat we het breder gaan formuleren: een minder kostbaar regionaal topstuk kan ook nationaal erfgoed zijn.” Er komt geen vaste lijst meer, maar een aantal criteria.

Wordt dat geen donderwolk boven het hoofd van de eigenaars van kunstwerken? Van Haersma Buma denkt van niet. “Nu heeft de minister de bevoegdheid een spoedaanwijzing te doen om de verkoop van een kunstwerk tegen te houden, ook als het niet op die lijst staat.” Het nieuwe systeem moet eigenaren juist vooraf meer duidelijkheid geven over de status van hun kunstwerk. “We zijn geen stalinistische staat die zich kunst van particulieren wil toe-eigenen. Handel is goed, Nederland heeft een paar belangrijke kunstbeurzen. We willen er vanaf dat je nu op het laatste moment discussie en paniek krijgt. Een verkoop tegenhouden en vervolgens zeggen: maar we hebben het geld niet om het aan te kopen.”

Lees ook:

‘Nederland moet actiever naziroofkunst teruggeven’

Er moet weer actief gezocht worden naar kunst die door de nazi’s is geroofd en naar de mensen die er recht op hebben. Bovendien moet herstel van onrecht het uitgangspunt zijn, oordeelt een evaluatiecommissie, niet de belangen van musea.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden