Review

Bescheidenheid vindt Galbraith een overschatte deugd

Jan Beishuizen: John Kenneth Galbraith - het economisch denken van een dissident. Boom, Meppel; 320 blz. - ¿ 43,50.

Door zijn omstreden ideeën staat Galbraith, zoon van een naar Canada geëmigreerde Schotse boer, met enige regelmaat in de belangstelling van de media. Dat men niet om hem heen kan, ligt niet zozeer aan zijn lengte (2,04 m), hoewel hij daar graag mee koketteert, of aan zijn gezwollen ego - bescheidenheid vindt hij een overschatte deugd - als wel aan zijn grote stroom zeer leesbare en polemische publikaties. Dat daaronder enkele bestsellers zijn, zal de jaloezie onder zijn collega's ongetwijfeld hebben aangewakkerd. Galbraith schreef 36 boeken, en vele artikelen voor zeer uiteenlopende bladen. Daarbij stak hij vele lonten in even zovele kruitvaten. Slechts aan zijn werk over Indiase schilderkunst (!) wordt geen aanstoot genomen.

Naast het hanteren van een vlijmscherpe pen heeft de inmiddels 86-jarige ook nooit een blad voor de mond genomen. Vijand, en als het moet ook vriend, kregen en krijgen er genadeloos van langs als hun uitspraken of gedrag niet strookten met de opvattingen van Galbraith. Na de zoveelste verbale miskleun van Nixons omstreden en later wegens fraude afgetreden vice-president Spiro Agnew, liet Galbraith zich achteloos ontvallen: “Ach, meneer Agnew is een spontane man. Hij zegt nu eenmaal wat hij denkt. Probleem is alleen: hij kan niet denken.”

De oud-Parool-journalist Jan Beishuizen zag in persoon en werk van 'de veelzijdige reus' John Kenneth Galbraith een dankbaar studieonderwerp, waarop hij onlangs promoveerde. Beishuizen bewondert Galbraith, maar spaart hem allerminst. In een uiterst leesbaar betoog stelt Beishuizen Galbraith's laatdunkende omgang met critici aan de kaak, hekelt hij diens gewoonte bronnen niet te vermelden, vindt hij het opvallend dat Galbraith auteurs die hem met bepaalde ideeën voor waren, verzwijgt en gispt hij zijn slordige manier van werken.

Galbraith schrijft weliswaar mooi, maar zijn denkbeelden leunen te zwaar op het 'bewijs van het oog', vindt Beishuizen. Van cijfers en statistieken wil Galbraith nou eenmaal niets weten. Zijn publikaties zijn te anekdotisch, te impressionistisch. De weinig kritische lezer wordt zo gemakkelijk ingepakt. Beishuizen kan daarom een heel eind met Galbraith's critici meegaan dat zijn denkbeelden dikwijls meer tot vermaak dan tot lering strekken. Soms maakt Galbraith het zo bont dat economen als de Nederlander Jan Pen zich zelfs afvragen of hij wel verstand van het vak heeft.

Toch krijgt Galbraith van Beishuizen het voordeel van de twijfel. In zijn trits hoofdwerken - 'The Affluent Society', 'The New Industrial State' en 'Economics and the Public Purpose' - was hij zijn tijd vooruit. Galbraith wees 35 jaar geleden al op het milieu, de positie van vrouwen, de macht van de grote ondernemingen, de internationalisering van de economie.

De constante in zijn denken is de maatschappelijke rol van de overheid. Galbraith is weliswaar voorstander van het marktsysteem, maar waarschuwt als geen ander voor de gevaren van ongebreideld privatiseren. Het onderwaarderen van de publieke sector veroorzaakt een sociale onbalans waar de zwakkeren in de samenleving de dupe van worden. Bij het voortduren van publieke armoede en private rijkdom is er uiteindelijk geen sprake meer van een samenleving.

Het vermenselijken van de economie, het voortdurend hameren op de kwaliteit van het bestaan is, schrijft Beishuizen in navolging van Jan Pen, een dure economenplicht. Galbraith heeft daar ruimschoots aan voldaan en is daarmee, aldus Beishuizen, van niet te onderschatten betekenis. In een tijdperk waarin liberalen steeds luider en bijna ongehinderd victorie kraaien voor 'de markt', is een tegengeluid, zoals Galbraith het al decennia lang laat horen, ook meer dan welkom.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden