Reportage Frankrijk

Benin krijgt meer roofkunst terug uit Parijs dan het aan kan

Generaal Dodds maakte in totaal vijfduizend werken buit. F Beeld AFP

Frankrijk maakt haast met het teruggeven van geroofde Afrikaanse kunst. Benin moet de laatste tijd het enthousiasme van Parijs zelfs temperen: het heeft er nog geen plek voor. 

In het Parijse Musée du Quai Branly staan 26 werken die in 1892 buit zijn gemaakt door de Franse generaal ­Alfred Dodds in het West-Afrikaanse koninkrijk Abomey, het huidige ­Benin. Waaronder een sculptuur van hout en metaal die de koning Bé­hanzin uitbeeldt als half mens, half haai. Wat de Franse regering betreft, gaan die zo snel mogelijk weer terug. En dit is alleen nog maar het begin. Want Dodds nam in totaal vijfduizend werken mee. 

“Wij werken er aan”, verzekerde minister van cultuur Franck Riester gisteren tijdens een bijeenkomst over Afrikaans erfgoed in Parijs. “De jeugd van Afrika wil toegang tot het erfgoed dat al zijn identiteiten heeft gevormd en Frankrijk zal daarbij helpen.”

José Pliya, die in Benin het agentschap voor erfgoed en toerisme leidt, heeft er alle vertrouwen in. Onder de voorganger van president Emmanuel Macron, François Hollande, kreeg Pliya’s regering nog eenvoudig ‘nee’ te horen. En na de publicatie vorig jaar van een rapport dat pleit voor zeer ruime teruggave, leek de directie van Branly de hakken in het zand te zetten.

Christie’s veilt omstreden beeld

Het Britse veilinghuis Christie’s heeft het aan de stok met de Egyptische regering. Cairo wilde dat de veiling van een drieduizend jaar oud beeld van de minderjarige farao Toetanchamon door Christie’s niet doorging, omdat het werk volgens de Egyptische regering in 1970 geroofd zou zijn uit een tempel. Volgens Christie’s kon Egypte dat niet hard maken. De veiling werd doorgezet. Het beeld ging gisteren onder de hamer, en leverde 5,2 miljoen euro op.

Kwetsbare kunst

“Maar nu zijn veel plooien glad gestreken”, zegt Pliya. “We moeten nu zelfs op de rem trappen. Parijs wilde zo snel mogelijk beginnen, maar wij kunnen deze werken nog nergens op een verantwoorde manier tentoonstellen of opbergen.”

In Abomey wordt een museum gebouwd van 18 miljoen euro – gefinancierd door Frankrijk – dat voorzien is van de techniek om de kwetsbare kunst onder de juiste omstandigheden (licht, temperatuur) te bewaren. “Maar hiermee zijn we niet klaar voor het einde van 2021.”

Dat Frankrijk haast heeft, zal te maken hebben met het feit dat Macron de zaak graag voor het einde van zijn mandaat in mei 2022 geregeld wil hebben. “Zo werkt dat natuurlijk, hij wil hier de credits voor incasseren. 2020 staat in Frankrijk cultureel gesproken met allerlei evenementen in het teken van Afrika. Het vertrek van die 26 werken uit Branly had daar mooi bij gepast.”

Maar zorgvuldigheid geeft de doorslag, aldus Pliya. “Wij willen dit goed doen, stap voor stap. Behalve het museum bereiden we ook de ceremoniële ontvangst voor die recht doet aan de spirituele betekenis die deze beelden in de voodoo-cultus Benin hebben.”

Minister Riester liet vorig jaar weten dat hij meer voelt voor ‘circulatie’ van kunstwerken dan voor teruggave. Maar ook dat probleem is uit de wereld volgens Pliya. “Conservatoren willen liever niet veranderen, het woord zegt het al. Maar nu is voor iedereen duidelijk wat het uitgangspunt is: de belangrijkste verblijfsplaats is de plaats waar de kunst is gemaakt.”

Lees ook: 

Ex-kolonies kunnen roofkunst terugkrijgen met nieuwe leidraad

Ex-kolonies die kunstobjecten terug willen uit de collecties van het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMVW) weten voortaan welke route ze moeten bewandelen. Het NMVW publiceert vandaag een restitutie-leidraad. Daarin staan criteria opgesomd waaraan verzoeken om teruggave van objecten moeten voldoen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden