TaalTon den Boon

Behalve leuzen en slogans kun je ook altijd nog verzen scanderen

Black lives matter’, ‘White silence is violence’ – het zijn vooral Engelstalige slogans die bij de recente antiracismedemonstraties worden gescandeerd. Ze benadrukken dat de demonstraties aansluiten bij de protesten in Amerika, maar al dat Engels kán een ongewenst neveneffect hebben: je zou als Nederlander haast gaan denken dat het louter om een Amerikaans probleem gaat.

Demonstranten op de Dam en het Malieveld stellen in interviews echter dat racisme bepaald geen ver-van-mijn-bedshow is, maar ook in ons land voorkomt. Zou dat niet beter over het voetlicht komen door wat vaker Nederlandstalige slogans te scanderen?

Scanderen – tegenwoordig zeg je vooral van slogans en leuzen dat ze worden gescandeerd, maar in deze toepassing staat het werkwoord pas sinds 1984 in het woordenboek. Scanderen dateert echter al uit het begin van de 19de eeuw en staat van oorsprong voor: dichtregels zo opzeggen dat je de maat (de heffingen en dalingen) duidelijk laat uitkomen. Verzen scanderen – ook bekend als verzen opdreunen – leer je op de middelbare school en doe je met vers­regels van Homerus of Vondel: ‘Constantijntje, ’t zaligh kijntje, / Cherubijntje, van omhoogh’ et cetera.

Klimmen

Scanderen gaat via het Frans (scander) terug op het Latijnse werkwoord scandere: eigenlijk: klimmen, figuurlijk: de lettergrepen in verzen volgens een bepaald patroon benadrukken. Vervolgens kreeg scanderen de betekenis: élke klemtoon benadrukken. Cruyffie, Cruyffie. Zo’n naam lettergreep voor lettergreep scanderen doe je bijvoorbeeld om iemand aan te moedigen of om uiting te geven aan bewondering.

Het zal de ‘protestgeneratie’ zijn geweest (die in de jaren zestig op de middelbare school verzen moest opdreunen) die scanderen aan de toepassing heeft geholpen, waarin dit woord nu meestal wordt gebruikt: met veel nadruk en bij herhaling ­leuzen roepen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden