Review

'Beethoven' komt naar Gelderland

Grote kans dat argeloze wandelaars, fietsers, museum- en kasteelbezoekers in Gelderland vanaf vandaag getrakteerd worden op de klanken van de eerste Gelderse Muziek Zomer. Tien dagen lang brengen 120 musici pakweg dertig werken voor symfonie- en kamerorkesten en ensembles ten gehore. Slagwerk in de tuin van het Kröller-Müller museum, een vioolconcert in kasteel Cannenburg, muziek voor blazers bij jachtslot Sint Hubertus en Beethoven in Musis Sacrum.

,,Heb je horden gelopen?'', roept gastdirigent Bart Schneemann naar collega-dirigent en artistiek leider Reinbert de Leeuw als die nat van het zweet terugkeert van de ochtendrepetities. Het is lunchtijd en iedereen zit in de tuin van de jeugdherberg vlakbij het Dorenweerdcollege waar orkestleden repeteren. De zon schijnt, de tuin is omgeven door hoge bomen, vol in het blad. Er wordt gelachen en gegeten. Anderen spelen een potje tafeltennis of volleybal. Het is de tuin van Eden.

De gebouwen van het Dorenweerd college aan de Dalweg in Doorwerth vormen de uitvalsbasis voor de jonge deelnemers aan de Nationaal Jeugd Orkest (NJO) Zomeracademie: een project waar jonge musici na audities gedaan te hebben vier weken lang onder leiding van dirigenten en coaches composities oefenen en uitvoeren. Het is een internationaal gezelschap. Nederlands wordt moeiteloos afgewisseld met Frans en Engels. De deelnemers aan de NJO Zomeracademie spelen de meeste concerten van de Gelderse Muziek Zomer, een initiatief van concertzalen en schouwburgen in Arnhem, Apeldoorn en Nijmegen en het NJO.

Aula, gymzaal en lokalen zijn nu nog een bundeling van repetitiegeluiden. ,,Je trekt een wc-deur open en daar staan twee violisten hun instrument te stemmen'', zegt een vrouw. Vanavond ontrolt het festival zich over musea, parken, kastelen en concertzalen in de buurt van Apeldoorn, Arnhem en Nijmegen. Het programma is breed en gevarieerd: van Mozart, Haydn en Beethoven naar Debussy, tot eigentijdse componisten als Messiaen, Ligeti en Takemitsu. En de Hongaarse componist György Kurtag komt.

,,Het is een kwestie van er weer in komen'', zegt De Leeuw over de repetities. Hij heeft er net een van Bartóks 'Divertimento', dat vanavond gespeeld wordt, achter de rug. ,,Een stuk dat je niet zomaar eventjes doet'', typeert hij met gevoel voor understatement. Op het openingsconcert zullen hij, Schneemann én Herreweghe dirigeren.

Tijdens de repetities brengt De Leeuw zijn aura van passie en enthousiasme over op de jonge muzikanten. Stampend, tikkend en zingend geeft hij maat, ritme en bedoelingen aan. Regelmatig onderbreekt hij het spelen en geeft dan aanwijzingen als: ,,Play as if it is so easy''. Zacht gegrinnik bij de begeleidende coaches.

Voor De Leeuw zijn de concerten belangrijk maar niet heilig. ,,Natuurlijk is het leuk wanneer de concerten goed uitgevoerd worden, maar ik vind de ervaringen die deze jonge mensen tijdens de voorbereidingen opdoen, belangrijker. Dat er een gevoel van collectiviteit en intensiteit ontstaat. Daarom is de komst van Kurtag zo essentieel.'' De Leeuw, voor veel hedendaagse componisten de ideale vertolker van hun muziek, en Kurtag kennen elkaar goed. De Hongaarse componist ging dan ook meteen op zijn uitnodiging in. ,,Alleen al zijn aanwezigheid geeft iets extra's. Voor hem is elke noot van levensbelang en dat brengt hij over op de musici'', zegt De Leeuw.

Kurtag zal dus als een rode draad door het programma lopen. Hij leidt zijn eigen werk. En met het Hongaarse Keller Kwartet werkt hij in Oosterbeek aan zijn nieuwste compositie. Natuurlijk hoopt De Leeuw dat de de Gelderse Muziek Zomer de première hiervan beleeft, maar zeker is hij er niet van. ,,Die man is zó kritisch en streng voor zichzelf. Wat het ene moment nog zeker lijkt, is dat op het volgende moment niet meer.''

Première of niet, er zijn genoeg bijzondere concerten te beluisteren. Zo worden het vioolconcert opus 62 en symfonie nr. 7 van Beethoven onder leiding van Philippe Herreweghe uitgevoerd op de manier zoals Beethoven het ooit bedoeld moet hebben. Bronnenonderzoek naar authentieke muziekuitvoering is daarbij onmisbaar. Het symfonie-orkest is drastisch teruggebracht tot zijn authentieke grootte en ook het instrumentarium is veranderd. Zo zijn violen in hun oorspronkelijke, negentiende-eeuwse, staat gebracht; met darmsnaren en een boog die meer op articulatie is gericht, een onmisbaar element in de historische muziekuitvoering. ,,De moderne boog is vooral bedoeld voor 'kracht''', zegt Herreweghe, kenner en hartstochtelijk bepleiter van historische muziekuitvoering. Ook hij is verheugd over de komst van Kurtag. ,,Hij is één van de bekendste componisten en de Beethoven van deze tijd.''

Zijn jonge orkestleden lijken voor een onmogelijke opgave te staan. Niet alleen hebben ze slechts een paar dagen de tijd gehad om aan de authentieke instrumenten te wennen, sommigen hebben nog nooit een symfonie van Beethoven gespeeld. Toch is Herreweghe tevreden over de repetities. ,,Aandacht en concentratie zijn zeer hoog. De verbetering is dan ook spectaculair.'' Het is een van zijn drijfveren om hier mee te doen. ,,Ik was zeer vereerd om door Reinbert de Leeuw, een fantastisch musicus, uitgenodigd te worden. En ik wil jonge musici in aanraking brengen met de historische praktijk van muziek. Op Nederlandse conservatoria wordt, voor zover ik weet, daar geen aandacht aan geschonken.''

Programma en locaties van de Gelderse Muziek Zomer ademen de sfeer uit van vrijheid, blijheid voor bezoekers. De meeste concerten zijn gratis. Alleen voor concerten op locaties als Park de Hoge Veluwe en Paleis 't Loo moet de gebruikelijke entree betaald worden. Mochten de concerten tegenvallen, dan is er nog geen man overboord. De bezoeker pakt de meegebrachte picknickmand op, fietst het park in en hoort het oudste concert: gras, bomen en vogels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden