Opinie

Bausch doet bejaarden in de uitverkoop

Elke generatie zijn eigen Bausch. Mijn wereld van dans en theater werd een kwart eeuw geleden ingrijpend veranderd door geweldenaren als Jo Ann Endicott, Meryl Tankard, Jan Minarik en al die andere babyboom-leeftijdgenoten van het 'Theater des Erfahrens' van Pina Bausch.

Hun namen roepen werelden op, staan voor meedogenloos mededogen, maar vooral voor de dwangmechanismen van leedvermaak. Hun (h)erkenning van eigen en andermans verlangen naar liefde was even genadeloos als geestig. Een avond Bausch betekende bij voorbaat een lange zit, maar dat geduld werd rijkelijk beloond. Zou Duitsland dan toch zijn verloren humor herwinnen?

Kontakhof was in 1979 samen met 'Komm tanz mit mir' de eerste bijdrage van Pina Bausch aan het Holland Festival. Circus, variété, grijsgedraaide schlagers en Brechtiaanse vervreemding leverden de ingrediënten om het Wirtschaftswunder van de oorlogsgeneratie een knap gemonteerde genadeslag toe te brengen. Baljurken, hoge hakken en maatkostuums werden ervoor uit de mottenballen gehaald. Vanaf toen was 'Bauschje spelen' een nieuw tijdverdrijf, maar ook een kapstok waaraan heel wat theatermakers hun ziel en zaligheid ophingen.

In 1998 achtte Bausch (1940) de tijd rijp voor een oude wens. Ze wilde Kontakthof opnieuw het trefpunt van leeftijdgenoten en iets ouderen laten worden, dus van de generatie die leerde berusten in het venijn, falen en de teloorgang van haar onschuld. Anders gezegd, Bausch bereikte de leeftijd om de rollen om te draaien.

Maar hoe indringend of onthutsend is de ouderdom van dilettanten die (eindelijk) hun lang gekoesterde fantasieën mogen uitleven? Hier ligt een misleidend sentimentalisme op de loer. Oudere dilettanten uit Duitsland zijn niet vanwege hun 65plus-pas en/of hun dilettantisme per definitie indrukwekkend. Dat zouden ze pas worden als ze de aangeboden kans aangrijpen om in Kontakthof II hun eigen historische commentaar daarop te leveren. Door de creaties van hun jongere broers en zusters of kinderen zo lang na dato na te spelen maken ze hooguit duidelijk dat we mede door de Bausch-revolutie welwillender over fysiek ongemak en geestelijke rijping gingen nadenken.

Ik ervoer de oppervlakkigheid waarin hun imitatie bleef steken met ergernis, wilde in de pauze weg, ten prooi gevallen aan humorloos, vercommercialiseerd leed. Met de transformatie van het koortsachtig erotische ontmoetingscentrum in een belegen dans-en filmzaal van een bejaardenclub bewees Bausch zichzelf geen dienst. In tegendeel, Kontakthof II is een mislukte marketing truc. Economisch beschouwd is juist deze leeftijdsgroep de allermachtigste doelgroep van commercie en reclame geworden. De twee leading ladies, die als bleke, aanstellerige afgietsels van Marlene Dietrich of Hildegard Knef alle aandacht opeisen, passen niet goed in het collectief. De kranige manlijke ijdeltuiten doen het als team beter dan de vrouwen. Pas wanneer ze hun Kontakthof vullen met cirkeldansen en andere flarden uit andere Bausch-creaties vaart er een zekere rust en ruimte in hun zelfovertuiging.

Hoe laat zich verklaren dat het publiek in het uitverkochte Carré amper lacht, enkele verbijsterde jongeren daar gelaten? Hier botsen niet alleen generaties maar ook mentaliteiten. De knisperende muziekcollage dramt zeurderig gedateerd en de bourgeois schaamte proeft zo flauw als een 'Tafeltje-dek-je'-maaltijd.

Kennelijk ben ik allergisch voor Bausch-verjaring. Jongeren in de zaal reageerden alsof hen de schellen van de ogen vielen, haast ik mij te zeggen. Bausch en haar bejaarden maakten hen kennelijk iets over hun (groot)ouders duidelijk dat ze nog niet wisten of beseften. De lach schiet pas in de zaal bij een subliem knullig filmpje over nieuwe eendsoorten in de Elbe. De eenden geven aan de meewarigheid en melancholie vleugels, laten de schuldenaren en slachtoffers van Adenauer, Ehrhardt en Honecker in barmhartig geschuifel steun bij elkaar zoeken. Maar de horzel van 1978 verloor zijn angel, wordt een mild jeukende muggensteek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden