Dans

Ballet op anderhalve meter afstand: de dansvrijheid is flink ingeperkt

Het Nederlands Dans Theater is weer begonnen met repeteren.Beeld Phil Nijhuis

Ook Nederlands Dans Theater komt langzaam uit zijn lockdown. Hoe ziet dat eruit, ballet met anderhalve meter afstand? De studiovloer is door de met grijze tape gemarkeerde vlakken net een tangrampuzzel.

Jan Schouten, de pianist die de dagelijkse balletles van Nederlands Dans Theater (NDT) muzikaal begeleidt, heeft een mondkapje op. Hij twijfelde of hij wel moest komen, toen hij werd gebeld met de mededeling dat de routine van het dansgezelschap weer stapje voor stapje zou worden opgestart. Risicogroep, 67 jaar; toch uitkijken dan. Maar na twee maanden werkloos thuis te hebben gezeten, kwam het telefoontje ook als een soort verlossing.

Eindelijk mogen ze weer, de dansers en artistiek medewerkers van een van de toonaangevende hedendaagse dansgezelschappen ter wereld. Volgens een strikt protocol weliswaar, vertelt danseres Madoka Kariya. Zoals ieder van de in totaal 44 dansers heeft ze haar eigen route door het NDT-gebouw aan de Schedeldoekshaven in Den Haag toe­gewezen gekregen; van de entree naar de kleedkamer, waar alleen zij op dat moment van mag gebruikmaken. En dan naar de studio, waar ze de dagelijkse les bijwoont. Maar éérst – pssjst pssjst – de handen reinigen met de desinfecterende handgel, die bij elke in- of doorgang staat. En goed de pijlen in de gangen volgen om te voorkomen dat ze ­tegen een collega-danser opbotst.

Voor een danser begint de dag normaal gesproken altijd met balletles, om in vorm te blijven en te werken aan techniek, houding, balans en coördinatie. Kariya vindt het een mooie manier om het ‘nieuwe balletnormaal’ vorm te geven. “We kunnen nog niet optreden, maar je moet toch ergens mee beginnen. Het is fijn dat ik nu weer live in de balletles mijn collega’s kan zien, in plaats van via een les op Zoom tegen virtuele koppies aan te kijken.”

Steeds tegen de eettafel bupsen

Voor haar viel het gemis van collega’s trouwens mee, want haar vriend danst ook bij NDT. Beiden volgden thuis de online balletlessen, aangevuld met de krachttraining en pilates die NDT gedurende de lockdown zijn dansers aanbood. Vanaf het linoleum balletvloertje, dat door de facilitaire dienst speciaal bij de dansers thuis werd aangelegd. Met wat bloed, zweet en tranen symbolisch eraan vastgekleefd. Zo was er toch nog een beetje NDT-nabijheid. “Het is een deel van een oude balletvloer, waar járenlang NDT-voorstellingen op zijn gedanst.” Het is veel fijner om weer terug op het NDT-honk te zijn, vindt Kariya. “Lekker zweten in de studio, zonder steeds tegen je bank of eettafel aan te bupsen.”

Weer samen zweten in een ballet­studio kan alleen onder strikte voorwaarden. Om bijvoorbeeld pirouettes te kunnen draaien, is de officiële RIVM-richtlijn van 1,5 meter afstand niet voldoende om het veilig te houden. De vloeren van de studio’s lijken wel tangrampuzzels: de bewegingsvrijheid van de dansers is met tape nauwkeurig ingeperkt. Lijnen geven aan waar een danser aan de balletbarre mag staan om de klassieke balletposities, de belangrijke basis van de hedendaagse dans zoals NDT die beoefent, door te nemen.

Als je goed kijkt, zie je vlakken met grijze tape afgeplakt. Die zijn precies 10 vierkante meter, legt zakelijk ­directeur Willemijn Maas uit. Dat is ­nodig voor fase twee in het coronaproof maken van de dansbeoefening: wanneer er daadwerkelijk weer gerepeteerd gaat worden aan dansstukken. De daaropvolgende stap is om die stukken in de theaters te kunnen vertonen. De theaters zijn open vanaf gisteren, maar NDT begint pas in september met optreden.

In welke beroepscategorie vallen dansers eigenlijk?

Samen met andere dansgezelschappen in Nederland, waaronder Het Nationale Ballet en Introdans, werkte Maas na het stilleggen van de theaterpraktijk aan een protocol om weer snel te kunnen beginnen. “Er was veel onduidelijkheid, want in welke beroepscategorie vallen dansers? Je zou misschien zeggen artiesten, maar gezien de zware ­fysieke training is er eerder sprake van topsport. Het was puur toeval dat de ­fysiotherapeuten en de arts van wie wij gebruikmaken, ook werkzaam zijn bij het Nederlandse roeiteam. Zij zaten dicht op NOC-NSF, waardoor we al vrij snel bij het RIVM konden aanhaken met een eigen protocol, geënt op dat van sporters. Daardoor hadden we ­eerder een protocol dan de branche­vereniging Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten. Die heeft er gebruik van kunnen maken bij het ontwikkelen van haar eigen protocol voor de podiumkunsten.”

Dat is weliswaar geen protocol van vijftig A4’tjes, wat de Duitse Bundesliga weer aan het voetballen heeft gekregen, maar toch tamelijk uitputtend qua organisatie en uitvoering. Naast de bekende hygiënevoorschriften, zoals handen wassen, volgt er nog een zwik aan coronamaatregelen: er mogen niet meer dan tien dansers tegelijk in een studio, dus zijn er vier shifts ingesteld. Tussen de shifts door worden de studio’s gereinigd, er kan niet worden ­gedoucht en de bedrijfskantine is ge­sloten. Doordat de dansers hun eigen route door het gebouw naar hun kleedkamer hebben, is er zo min mogelijk onderling contact. Ze komen alleen binnen, nemen in de balletles onder ­leiding van een docent individueel de oefeningen door en ­verlaten – de rode pijlen richting het bordje ‘exit’ volgend – weer in hun eentje het pand.

Wanneer is er weer publiek?

Nu het creatieve proces weer op gang kan komen, is de volgende vraag: wat kan een dansgezelschap daarvan laten zien in de theaters in de anderhalvemeterwereld? NDT-directeur Willemijn Maas: “Om het nog enigszins rendabel te laten zijn, zal er samen met de theaters moeten worden gezocht naar wegen om zo veel mogelijk publiek te bereiken. Naast een ­beperkt aantal kaarten voor het live bijwonen van de voorstelling, zal er wellicht een groot contingent aan kaarten beschikbaar ­komen voor het inloggen op de livestream van een optreden. Of op één avond meerdere voorstellingen draaien in kleinere ­bezetting.”

Danser Roger Van der Poel heeft zojuist de les gedaan, hij stapt op zijn scooter om terug te rijden naar zijn appartement in Den Haag. Voor hem is deze coronacrisis extra zuur, want hij zou dit seizoen afscheid nemen bij NDT. De carrière van een danser is zoals die van een topsporter: kort. Het afscheid van een leven waarin alles in het teken stond van de danskunst, wordt mentaal goed voorbereid. Tragisch is een te groot woord, vindt de 36-jarige Van der Poel, dat hij zijn afscheidsvoorstelling door corona in het water ziet vallen. “In het licht van alle vreselijke gevolgen van dit virus, doe ik er niet al te dramatisch over. Ik vind het wel heel jammer dat ik niet het laatste applaus in ontvangst heb kunnen nemen.” Van der Poel is een van de acht dansers die dit seizoen afzwaaien. Een seizoen dat feestelijk had moeten ­worden afgesloten: NDT bestaat zestig jaar.

Zingen in een Broadway-musical

Het is ook het seizoen waarin huis­choreografen Sol León en Paul Light­foot afscheid nemen, na 35 jaar aan NDT ­verbonden te zijn geweest. In een van hun balletten zou Van der Poel zijn ­laatste voorstelling dansen, tijdens de afgelaste grote Europese tournee. Zijn droom om op de planken van het legendarische Parijse Palais Le Garnier te staan, komt nu niet meer uit. “Ik ga niet in een hoekje zitten jammeren. Als je als danser eenmaal het besluit hebt ­genomen te stoppen, ligt de focus vanzelf op wat erna zal komen. “Ik heb tal van mooie projecten in mijn hoofd: lesgeven, het instuderen van balletten, dansen in andere (gala)voorstellingen. En misschien komt mijn andere droom nu wel uit: dansen en zingen in een Broadway­musical.”

Natuurlijk vindt Van der Poel het ­geweldig dat er toch nog iets van een ­afscheid in het vat zit, zoals pas heel onlangs duidelijk werd. Die getapete vierkanten op de vloer van de dans­studio zijn er niet voor niets. Zakelijk directeur Maas: “Nu de eerste stap van lockdown naar de dagelijkse balletles succesvol is gezet, zijn we toe aan stap twee: in kleine groepjes repeteren, ­vanzelfsprekend binnen de gestelde ­restricties.” Zo kunnen León en Lightfoot toch nog werken aan een eindeseizoens­productie, waarin de afzwaaiers nog ­eenmaal kunnen schitteren en de ­choreografen ook zelf een fatsoenlijk eind aan hun NDT-carrière kunnen ­geven. Niet in het theater, maar op film en ­‘alleen’ uitgevoerd in solo’s en duetten.

Dat laatste is mogelijk omdat NDT in zijn gelederen, behalve Madoka Kariya en haar vriend, nog een paar koppels heeft van dansers die samen een huishouding voeren. Twee dansers zijn zelfs samen speciaal in quarantaine gegaan om als koppel te kunnen optreden in de toekomstige NDT-balletten, waarin de coronaregels moeten worden gerespecteerd. Kariya: “Straks kan ik weer direct samen dansen met mijn partner, ­gewoon in de studio. Hoe heerlijk is dat?”

Lees ook: 

Ballet van huis uit, met de stoel of het aanrecht als barre

Het lichaam van een danser moet constant onderhouden worden. Hoe doe je dat als de studio dicht is en er geen voorstellingen zijn?

Lijm, jute, lak en bloem: de spitzenfluisteraar weet alles van goede balletschoentjes

Iedere ballerina heeft een haat-liefdeverhouding met haar spitzen, de iconische satijnen schoentjes in het ballet. Er verantwoord mee dansen is nog zo eenvoudig niet. Gelukkig weet Can Yükova raad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden