Balkenende, Kok en Van Agt praten openhartig over premierschap

Wim Kok. Beeld x

Wat deden ze als eerste, toen ze voet zetten in het Torentje? En van welke beslissingen hebben ze spijt? In de nieuwe en voorlaatste reeks 'Kijken in de ziel' voelt journalist Coen Verbraak oud-premiers aan de tand. "Het was ontwapenend hoe Van Agt over zijn bijles vertelde."

Al zijn overredingskracht heeft hij uit de kast moeten trekken. Oud-premiers laten zich niet gemakkelijk strikken voor een serie vraaggesprekken over hun tijd in het Torentje. Toch is het journalist Coen Verbraak gelukt: in de nieuwe reeks van 'Kijken in de ziel' beantwoorden minister-presidenten zijn vragen over hun dilemma's en hersenspinsels als leider van het land.

Zo bekent Jan Peter Balkenende dat hij ongemakkelijk werd van een compliment van de Amerikaanse president George W. Bush. De handen van Wim Kok jeukten twee jaar geleden, toen hij zag hoe Nederland omging met de vluchtelingenproblematiek: de deur kon best wat wijder open. En Dries van Agt? Die maakte eens een hilarische taalmisser bij zijn Franse collega.

De kers op de taart noemt Verbraak het tweeluik, dat vanaf morgenavond is te zien op NPO2. Eigenlijk houdt hij er niet van om zelf ondervraagd te worden. Zo aan de andere kant van de tafel moet de veelgeprezen interviewer de regie over het gesprek uit handen geven. "En dat vind ik altijd spannend", glimlacht hij boven een kop koffie in een Amsterdams café. Maar over zijn nieuwste werk vertelt hij met plezier.

"Het is een hele kleine en unieke beroepsgroep, premiers. En dat deze drie mannen bereid waren om open met mij van gedachten te wisselen over hun ambtsperiode, dat vind ik bijzonder. Moedig ook. Want het gaat zeker niet alleen over dingen die goed zijn gegaan, maar ook over moeilijke thema's als Srebrenica en Irak."

Tekst gaat verder na onderstaande afbeelding.

Coen Verbraak. Beeld x

Al acht jaar maakt Verbraak het bekroonde 'Kijken in de ziel'. Dertien beroepsgroepen gingen de oud-premiers voor op de stoel tegenover de presentator, van psychiaters tot topondernemers, van wetenschappers tot voetbaltrainers.

"Dat gegeven werkte absoluut in mijn voordeel toen ik de premiers benaderde. Voor seizoen één of zelfs drie had ik ze vast niet kunnen overtuigen mee te doen." Nu weten Kok en co hoe het programma in elkaar steekt, naar welk soort antwoorden Verbraak op zoek is. "Alleen Ruud Lubbers heeft de herhaalde verzoeken afgeslagen, vanwege gezondheidsklachten."

Was het moeilijker dan bij eerdere groepen om de premiers hun zieleroerselen te ontlokken?

"Spannend was het zeker. Politici als Kok, Van Agt en Balkenende gaan natuurlijk niet over één nacht ijs. Zij denken van tevoren goed na over wat zij wel en niet willen weggeven, zijn op hun hoede. Dat zorgt voor wrijving, want als interviewer wil ook ik de regie over het gesprek voeren. Desondanks hebben ze me meermaals verrast met hun uitspraken. Zeker Kok. Hij heeft de reputatie nors te zijn, maar sprak vaak met een knipoog. Ook durfde hij zich kwetsbaar te tonen. In deel twee vertelt hij bijvoorbeeld dat hij bepaalde dingen gemist heeft. De ontevredenheid binnen de samenleving, bijvoorbeeld rond de opkomst van Pim Fortuyn. Hij geeft toe dat hij dat beter had moeten doen. Dat vind ik mooi.

"Van de drie springt Van Agt er uit. Het plezier van die man, zijn taalgebruik met 'mijn beste, m'n dierbare, makker', hoe hij de kunst van het genieten beheerst. Hij vertelt honderduit, was zelfs zo open dat ik eenmaal dacht 'oef, zou u dat nu wel zeggen?'. Dat was het moment waarop hij spreekt over zijn wekelijkse ontmoetingen met Koningin Juliana. 'De slijtage bovenin was toen wel in gang gezet', zei hij over haar. 'Dat merkte ik wel aan haar, ja'.

"Ook vond ik het ontwapenend dat hij vertelde over de bijles die hij kreeg, in het begin van zijn minister-presidentschap. Van Agt wist voor een premier onvoldoende af van financiën en economie, en zijn kennis werd wekelijks bijgespijkerd."

Tekst gaat verder na onderstaande afbeelding.

Dries van Agt. Beeld x

U en uw programma zijn onderscheiden met de Sonja Barend Award en de Zilveren Nipkowschijf. Wat is uw geheim als interviewer?

"Ik heb geen trucs of iets dergelijks. Wel bereid ik me altijd heel goed voor. Ik heb bijvoorbeeld vrijwel alle boeken van en over de premiers gelezen. Want wanneer een gesprekspartner merkt dat je veel van ze weet, dan gunnen je ze sneller informatie.

"Een goede interviewer is iemand die goed luistert en écht geïnteresseerd is in wat de ander te zeggen heeft. Onversneden aandacht, dat vinden mensen fijn. Ik denk soms heus weleens tijdens een interview 'zo, gauw afronden en dan lekker voor de file uit naar huis.' Maar dat werkt niet. Je moet de ander het gevoel geven dat hij of zij op dat moment het belangrijkste op de wereld is voor jou."

U gaat stoppen met 'Kijken in de ziel'. Waarom?

"Ja, dit is de op een na laatste reeks. Nu ben ik, samen met Trouw-redacteur Marije van Beek overigens, op zoek naar religieus leiders, om af te sluiten met een serie over God, de dood en de liefde. Dat vind ik een mooi einde.

"Het aantal beroepsgroepen waarin mensen voor grote morele dilemma's staan, is beperkt. Ik kan acteurs als Pierre Bokma wel gaan vragen hoe zij Shakespeare ten tonele brengen, maar dat is toch anders dan een militair die emotioneel vertelt hoe zijn collega om het leven kwam op missie. Door te stoppen wil ik voorkomen dat ik de bodem raak.

"Er komt wel een nieuw programma, in lijn met 'Kijken in de ziel'. Daar kan ik nog niet al te veel over loslaten, maar het bestaat uit interviews over grote thema's waarmee iedereen te maken heeft, zoals vriendschap, liefde en verlies. Ja, ik ben een enorme mazzelaar. Wij hebben toch het mooiste beroep ter wereld?"

NTR: Kijken in de Ziel: Premiers, woensdag om 21.10 uur op NPO2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden