Taal

'Bakkebaard' en 'steekproef' zijn woorden van Duitse oorsprong

Beeld anp

Het Nederlands werd tot ver in de vorige eeuw vaak liefkozend Diets genoemd. Diets is een variant van Duits, de taal van onze oosterburen. 

Maar Duits werd vroeger ook gebruikt ter aanduiding van het Nederlands, wat meteen ook de Engelse naam van onze taal verklaart: Dutch. Duits en Diets zijn gevormd van het oude woord diet (volk). Etymologisch gezien spreken Duitsers dus 'de taal van het volk'.

Een flink deel van de Nederlandse en de Duitse woordenschat heeft een gemeenschappelijke oorsprong in het Nederduits. Dat is de taal die in de Middeleeuwen werd gesproken in wat nu grofweg Noord-Duitsland, Nederland en België heet. Zo gaan beunhaas en Bönhase beide terug op het Nederduitse woord voor een kleermaker die zijn meesterproef niet heeft gemaakt, een böhnhase.

Na de Middeleeuwen ontleende het Nederlands geregeld woorden aan het Duits, zoals abseilen, hüttenkäse en salonfähig, maar bijvoorbeeld ook bakkebaard (Backenbart), herinneren (erinnern) en steekproef (Stichprobe). De talige uitwisseling was geen eenrichtingsverkeer. Volgens de Uitleenwoordenbank zijn er in het Duits zo'n 2000 leenwoorden met een Nederlandse oorsprong. Vaak zijn dat woorden uit de scheepvaart, zoals baggern (baggeren) en kapern (kapen), maar ook woorden als Fernglas (verrekijker), Gemütsbewegung (gemoedsbeweging) en wahrscheinlich worden in Duitse woordenboeken als leenvertalingen uit het Nederlands aangemerkt. 

Een fors deel van die Nederlandse leenwoorden in het Duits, zoals Belidenis (belijdenis), frepostich (vrijpostig) en Orlog (oorlog), is overigens verouderd of wordt alleen nog in dialecten gebruikt. 

In deze rubriek worden grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Vragen stellen kan via tdb@taalbank.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden