Review

Bahasa Indonesia Desinteresse kooplieden voor de taal

Kees Groeneboer: Weg tot het Westen - Het Nederlands voor Indie 1600-1950. Kon. Inst. voor Taal-, Land- en volkenkunde, Leiden; geill., 580 blz. - f 60. LEAD: Over Indonesie is door Nederlanders veel geschreven. De archieven puilen uit van de wetenschappelijke publikaties over land en volk van Indonesie. Toch zijn er, vreemd genoeg, witte plekken gebleven en zijn er gebieden te noemen waarover bijzonder weinig is publiceerd. Zo was er geen overkoepelende studie van de geschiedenis van de Nederlandse taal in Indonesie - hoe werd ze ingevoerd, met hoeveel succes, en in hoevere zat er een politieke keuze achter?

JOOP VAN DEN BERG

Die studie is er nu, geschreven door Kees Groeneboer, oud-docent taalkunde aan de Universitas Indonesia in Jakarta. Het is een zeer lijvig boek geworden dat uitvoerig op hoofd-en bijzaken ingaat. Zo lezen we hoe de kooplieden van de Verenigde Oostindische Compagnie nauwelijks aan taalpolitiek deden; hun doel was dan ook zo snel mogelijk rijk te worden, desnoods zonder begrepen te worden.

Na het herstel van het Nederlandse gezag in 1815 gaan de machthebbers in Batavia heel voorzichtig aan taalpolitiek doen, maar nog steeds ligt de prioriteit op ander gebied. Omdat dan wel het Nederlands als omgangstaal wordt ingevoerd, maar niet consequent en gericht, wordt het van regeringswege vooral een strijd tegen de sterk verbasterde vorm van Nederlands die wij petjoh zijn gaan noemen: dat taaltje waarmee Wieteke van Dort nog altijd furore maakt.

Als Indie rond 1900 steeds 'Europeser' wordt en de invoering van het Nederlands lijkt te slagen, beginnen de Indonesische nationalisten zich te roeren en wordt de vraag urgent, welke algemene omgangstaal - Nederlands of Maleis - je moet invoeren in een land van 13 000 eilanden en 700 'eigen' talen.

De Indonesische nationalisten hebben het belang van het spreken van goed Nederlands ingezien: door beheersing van die taal stond voor hen 'de weg naar het Westen' open, en vooral naar Westerse universiteiten en hogescholen.

Door de taalpolitiek van de Nederlandse regering in de kolonie - hoe goed of slecht bedoeld deze geweest mag zijn - heeft de Indonesische revolutie een forse streep gehaald. Ook dit hoofdstuk kan worden afgesloten. De ruim 5000 woorden van Nederlandse herkomst die het Bahasa Indonesia telt, zijn het laatste bewijs van zo'n gerichte taalpolitiek, en boeken zoals 'Weg tot het Westen', waarin opnieuw wordt aangetoond dat wat Nederland ook op dit gebied deed 'te weinig en te laat' is geweest.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden