‘Bad Boy’ Sergei Polunin wil ballet net zo populair maken als voetbal

Sergei Polunin: ‘We denken dat we belangrijk zijn, maar dat valt erg mee’. Beeld Patrick Post

Sergei Polunin (28) krijgt smalende recensies én daverend applaus. De rockster onder de dansers trad zondagavond in Groningen op en stond vorige week in Carré. Hij wil ballet maken voor de massa.

Wat vond je ervan, vraagt Sergei Polunin in de kleedkamer van het Amsterdamse theater Carré. Het is elf uur ’s avonds en hij heeft net voor het eerst ‘Sacré’ gedanst, een nieuwe interpretatie van ‘Le sacre du printemps’ (Het Lente­offer, 1913). Daarin kruipt, sleept, rolt, rent en springt de Oekraïense danser over het podium, als een getergd man die vlucht voor zijn eigen waanzin. Soms vecht hij terug, soms lijkt hij zijn demonen stilletjes op te vangen met een sidderend en stuiptrekkend lijf. “Was het entertaining genoeg?”, wil hij achteraf weten.

Het publiek in Carré is wildenthousiast: als één man staat het na afloop op voor een langdurige en daverende ovatie. Die geldt vooral Polunin zelf, ook al dansen in deel één en de epiloog ook twee ballerina’s en een ballerino uit München. De enige echte ster van de show is de 28-jarige Polunin, ook wel bekend als ‘The Bad Boy of Ballet’, de ‘James Dean van de Dans’ of het ‘Gracieuze Beest’.

Polunin dankt al die bijnamen aan zijn tragische levensverhaal vol drank en drugs, dat door de documentaire ‘Dancer’ (2016) wereldwijde bekendheid kreeg. Die documentaire heeft hem erg geholpen, vertelt hij in de kleedkamer. “De film heeft me beroemd gemaakt, meer en andere mensen luisteren nu naar me, ik word gehoord.” Zijn levensverhaal fungeert ongetwijfeld ook als magneet voor het Nederlandse publiek: drie avonden Carré (vorige week) en de Stadsschouwburg in Groningen (zondagavond) waren in een mum van tijd uitverkocht.

Het begon allemaal als een sprookje: de kleine Sergei groeide op in een arm gezin in Zuid-Oekraïne en bleek over een uitzonderlijk dans­talent te beschikken. Op zijn negende ging hij naar de balletschool in Kiev, de beste dansopleiding van Oekraïne. Om het schoolgeld te kunnen betalen moesten zijn vader en oma in het buitenland gaan werken. Zo viel het ­gezin omwille van de begiftigde zoon uiteen; een loden last op nog jonge schouders.

Ambitieuze moeder

In Kiev woonde Sergei alleen met zijn ambitieuze moeder. Later zal hij zeggen dat zijn balletcarrière vooral háár onderneming was: “Ik heb niet voor het ballet gekozen. Dat was mijn moeders keuze. Ik hoopte altijd dat ik geblesseerd zou raken zodat ik niet meer hoefde te dansen.” Ze liet hem urenlang in split voor de tv zitten en gaf hem op voor een auditie van de Royal Ballet School in Londen: de absolute wereldtop. Sergei werd aangenomen en bleef als twaalfjarige in zijn eentje achter in een land waarvan hij de taal niet eens sprak. Hem verlaten en zelf (noodgedwongen) terugkeren naar Oekraïne was ‘het ultieme offer’, zegt zijn moeder in de documentaire. “We dreven als schepen uit elkaar”, aldus zijn oma.

In Londen rees Sergei’s ster al snel; hij danste als tweedejaars solo’s en hoofdrollen, sloeg drie klassen over en werd op zijn negentiende de jongste principal in de geschiedenis van het Royal Ballet. ‘Hij breekt alle harten’, schreven de kranten. En: ‘Hij is een god’. Vanwege zijn puurheid en virtuoze techniek werd hij al vergeleken met de legendarische danser Rudolf Noerejev.

Maar in zijn persoonlijke leven liep het spaak; zijn ouders gingen uit elkaar en dat kon Sergei, die zijn gezin juist weer bij elkaar had willen dansen, niet verdragen. Hij rebelleerde, zoop, gebruikte drugs, liet zijn lichaam vol tatoeëren; in de film zie je hoe die tatoeages voor elke voorstelling met schmink worden gecamoufleerd. “Waarom moet je eigenlijk iets doen, alleen omdat je er goed in bent?”, vroeg hij zich af.

Getourmenteerd

Het keurslijf was te knellend voor de getourmenteerde danser en op zijn 22ste nam hij ontslag bij het Royal Ballet. Na wat omzwervingen besloot hij definitief afscheid te nemen van zijn publiek met ‘Take Me To Church’ (2015), een vier minuten durende dansclip op muziek van Hozier, geregisseerd door fotograaf David Lachapelle. Het werd zo’n ongekende YouTube-hit (meer dan 26,5 miljoen views) dat Polunin er nieuwe motivatie uit putte. Sindsdien is hij fotomodel, speelde hij in films als ‘Murder on the Orient Express’, richtte hij zijn eigen dansfonds op én doet hij op eigen houtje dansprojecten, zoals afgelopen week in Nederland.

Zijn voorstelling ‘Sacré’ – een stuk van de Japanse choreografe Yuki Oishi – is door de Nederlandse­­ danspers inmiddels gekraakt (zie kader­­). Andere projecten konden de Engelse critici evenmin bekoren. Zij vrezen dat Polunin, los van de discipline van een dansgezelschap, zijn talent laat verslonzen. “Ballet is geen parttime baan en de glorieuze klassieke techniek die Polunin tentoonspreidde in zijn Royal Ballet­­-dagen is nu alleen nog een herinnering”, zo schreef een recensent vorig jaar in The Observer.

Bij het gewone publiek is de Oekraïense danser intussen waanzinnig populair. Afgelopen zomer danste hij op Lowlands een afgeladen tent plat, om twee uur ’s nachts, terwijl duizend man buiten tevergeefs in de rij stonden. Polunin kijkt met veel plezier terug op dit ongebruikelijke optreden, vertelt hij in de kleedkamer van Carré: “Het was een van de beste ervaringen met publiek die ik ooit heb gehad. Ze waren luidruchtig én aandachtig tegelijk, niet zo braafjes als in de theaters, er waren­­ geen regels. Het was erg cool.”

Lowlands past bij zijn nieuwe ‘missie’, zoals Polunin het zelf noemt: hij wil de massa voor ballet interesseren. Daarvoor moet hij het theater uit, op zoek naar nieuwe podia én vormen­­. “Ik wil grote groepen mensen bereiken. Klassiek ballet kan te netjes en saai zijn, daar probeer ik voor te waken, ballet moet entertainment zijn. In Engeland zie je elke avond poolbiljart of snooker op tv, nooit eens ballet. Dat moet veranderen, ballet moet net zo populair worden als voetbal of Hollywood-films.”

Is dat eenmaal gelukt, dan kan ook de positie van dansers verbeteren. Dat is óók onderdeel van Polunins missie: “Ik wil andere dansers helpen om meer geld te verdienen, meer vrijheid en zeggenschap te krijgen. Nu worden ze soms niet eens betaald, ze hebben vaak geen managers, worden niet beschermd. Als een kapper op een filmset slecht behandeld wordt, krijgen de producers problemen met de vakbond. Maar met dansers kunnen ze doen wat ze willen.”

Of hij met ‘Sacré’ op de goede weg is, weet Polunin zelf ook nog niet. Voelt hij zich verwant met danser en choreograaf Vaslav Nijin­ski, maker van het oorspronkelijke ballet ‘Le sacre du printemps’? Die was briljant en schizofreen; Polunin kruipt in ‘Sacré’ in zijn huid en hoofd. “Zijn gekte herken ik niet per se. Maar het is fijn om te voelen dat er een danser vóór mij was, net zoals er ná mij weer een nieuwe danser zal komen. Ik word straks ook vervangen. Dat is niet verdrietig, zo is het leven gewoon. We denken dat we belangrijk zijn, maar dat valt erg mee.”

Adembenemend of larmoyant?

Niet alleen ‘gewone’ Lowlands-bezoekers waren deze zomer onder de indruk van Sergei Polunin. Ook de aanwezige journalisten waren lovend tot lyrisch over zijn nachtballet: een solo van 35 minuten uit ‘Sacré’, een moderne interpretatie van het ballet ‘Le sacre du printemps’, op muziek van Stravinsky. Zo schreef NRC: “Als Polunin danst voel je nog steeds het compromisloze van een man die tot de afgrond is geweest en weer terugkeerde. Zijn sprongen kenmerken zich door een enorme vurigheid en explosieve kracht. Zijn mimiek is intens; hij lijkt evenveel acteur als danser. Het draagt bij aan het verhaal van een destructieve liefde, dat hij zo beeldend vertelt.” En de Volkskrant vond zijn optreden ‘adembenemend’: “Zijn sprongkracht, souplesse en elegantie zijn ongeëvenaard, niemand heeft ooit zoiets op een Nederlands podium gezien.”

Dat waren de popjournalisten; de danscritici oordeelden afgelopen week vernietigend. Zij zagen overigens het hele ballet, waarvan Polunins solo het belangrijkste onderdeel was. Een ‘lukrake’ uitvoering, aldus Fritz de Jong in Het Parool. “De ritmische timing van het idool is bovendien alles behalve strak. (…) Minderheidsstandpunt: dit is een larmoyante vertoning.”

Francine van der Wiel van NRC gaf één ster, ze noemde het optreden ‘dunnetjes’ en Polunin zelf ‘een mediahype’. “Zijn techniek is (in dit stuk) niet exceptioneel, het geheel­­ komt wat zelfgenoegzaam over en als hij een revolutie wil ontketenen, is het misschien een idee om nieuwe in plaats van belegen concepten te exploreren.”

Han Ebbelaar: Ballet is nu eenmaal elitair

Klassiek ballet moet net zo populair worden als voetbal, vindt de Oekraïense danser Sergei Polunin. Hij wil de massa voor zijn kunst interesseren. Hoe realistisch is die ambitie?

Niet, zegt oud-balletdanser Han Ebbelaar (75), die met zijn echtgenote Alexandra Radius een wereldberoemd duo vormde en na zijn danscarrière adjunct-directeur werd van Het Nationale Ballet. “Wij hebben geweldig veel succes gehad, we waren altijd uitverkocht. Maar dans kan nooit voetbal worden, klaar. Het is gewoon een kunstvorm voor een elitair publiek­­. Je kunt mensen toch ook niet verplichten om Beethoven en Mozart mooi te vinden?”

“Bovendien: om het ballet echt te veranderen moet je geen danser zijn maar een buitengewoon choreograaf, zoals Hans van Manen en Jiri Kylian. Zij hebben echt de kleur van de dans bepaald.”

Polunin heeft nog geen groot choreografietalent getoond, al is hij volgens Ebbelaar “een absoluut beeldschone danser geweest, echt exceptioneel. Ik hoop voor de man dat hij weer bij een goede groep aansluit en teruggaat naar de discipline. In je eentje kun je dit vak niet uitoefenen; in dat opzicht kun je ballet wél met voetbal vergelijken. Johan Cruijff voetbalde ook niet in zijn eentje; als die telkens weer een gastoptreden had moeten doen bij een andere club, was hij binnen één jaar opgebrand geraakt.”

Was Polunin een nieuwe Noerejev? Die vergelijking gaat Ebbelaar iets te ver, “maar zoals hij enkele jaren geleden danste met zijn vriendin Natalia Osipova, een absolute topdanseres, dat was adembenemend. Die twee mensen hadden de wereld aan hun voeten kunnen hebben. Maar ja... zo gaat het vaak niet in het leven.”

Lees ook:

Sergei Polunin, de rockster van het ballet, danste op Lowlands

Het was een van de meeste bijzondere Lowlands-boekingen dit jaar: Polunin, de roemruchte balletdanser uit Oekraïne.

Beroemde dansparen over verliefdheid met of zonder seks

Een heel persoonlijk interview met de sterrenkoppels  Alexandra Radius/Han Ebbelaar en Igone de Jongh/Marijn Rademaker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden