RecensieFilm

‘Bacurau’: een geniale wraakwestern die afrekent met onrecht

In ‘Bacurau’ gaat de arme bevolking de strijd aan met de rijke westerlingen.

In ‘Bacurau’ komen arme plattelandsbewoners in Brazilië in opstand tegen jagers die met hypermoderne wapens komen binnenvallen. De film moest in het geheim worden gemaakt.

Met een beetje geluk verschijnt er eens per jaar een film uit Brazilië in de Nederlandse bioscopen. Dat is weinig voor een land van die omvang. ‘Cidade de Deus’ (Stad van God) en ‘Elite Squad’ waren in Nederland te zien, allebei films met een razende vaart die zich afspelen in de favela’s van een enorme metropool. Maar die zijn alweer vijftien jaar oud.

Nu is er ‘Bacurau’, een film die vorig jaar op het filmfestival van Cannes de juryprijs kreeg. Een mix van thriller en zinsbegoochelende wraakwestern, met een stevige dosis politieke kritiek. De film speelt zich nou eens niet af in de grote stad, maar op het dorre platteland in het arme noordoosten van Brazilië, de sertão, of ‘achterland’.

De verzameling huizen in de woestijn heet Bacurau, een gemeenschap die uit de tijd getild lijkt. Bewoners beschikken er over mobiele telefoons, maar tegelijk lijkt de boel bestierd te worden door een dorpsoudste. ‘Lijkt’, want de makers geven slechts flarden informatie over hoe de verhoudingen liggen. Aan de ene kant leven mensen min of meer in hutten, aan de andere kant zien we drones overvliegen en hebben mensen hip oranje haar.

Nu eens niet ‘simpel en achterlijk’

Die mix van oud en nieuw is niet zo gek als je de stamboom van de film begrijpt, vertelt regisseur Juliano Dornelles. Hij maakte de film samen met Kleber Mendonça Filho, met wie hij een voorliefde deelt voor genrefilms als ­sciencefiction en horror. (De school in het dorp heet Prof João Carpinteira, een knipoog naar de Amerikaanse horrormeester John Carpenter.) Maar vooral wilden de makers een film waarin de bewoners van arme, geïsoleerde plekken ‘nou eens niet als simpel en achterlijk’ worden opgevoerd. Want zo wordt die bevolking in Braziliaanse films meestal geportretteerd. 

De kijker arriveert in Bacurau min of meer tegelijk met een jonge vrouw, Teresa, die terugkeert naar haar geboortegrond om haar grootmoeder te begraven. Na de begrafenis ontdekken de bewoners dat het gehucht uit alle navigatiesystemen is verdwenen en dat hun telefoons geen signaal meer hebben. Het is meteen duidelijk: hier is iets goed mis.

Al snel blijkt dat de bewoners slechts prooien zijn in een totaal ongelijke strijd met een clubje dik betalende en tot de tanden bewapende Amerikaanse jagers. Zij hebben het niet op dieren voorzien, maar op mensen. Voor de jagers is het sport, voor hun prooien is het leven en dood. Kers op de taart voor de liefhebbers en weer een knipoog naar een rijk genreverleden: de leider van de jagers wordt gespeeld door Udo Kier, de Duitse acteur die sinds begin jaren zeventig in de meest waanzinnige films opduikt.

Bacurau is een wraakwestern – de bewoners blijken namelijk erg inventief in terugvechten – maar geeft ook onversneden kritiek op oude en nieuwe politieke verhoudingen. Er zit iets anti-imperialistisch in de manier waarop de arme bevolking de strijd aangaat met de rijke westerlingen, voor wie ze niet meer zijn dan wegwerpartikelen. Dat is een allegorie voor de verhouding tussen de inheemse bevolking en de Europeanen die eeuwen geleden Brazilië veroverden. Maar ook een hint naar de verhouding tussen de huidige regering van president Bolsonaro en de arme en daardoor tamelijk machteloze bevolking van de sertão.

Onder de radar

Omdat je de film zo kunt interpreteren, is Bacurau in het geniep gemaakt, vertelt Dornelles. “We hebben alles stilgehouden. Geen journalisten op de set ontvangen, niets op sociale media gemeld. We zijn zo lang mogelijk onder de radar doorgevlogen. Toen we eindelijk interviews gaven nadat de selectie voor Cannes bekend werd, hebben we niets gezegd over die politieke kant van het verhaal.” Dat de bevolking zelfs in opstand komt tegen de jagers, die je met een beetje fantasie kunt zien als representanten van de staat, was de regering waarschijnlijk niet bevallen. “Als we de film nu zouden willen maken, zou dat niet lukken.”

Toch is Bacurau niet gemaakt als protest tegen Bolsonaro’s regime. Dit is ook gewoon een ontzettend fijne western waarin nou eens niet de indianen het dorp met vredelievende witte cowboys aanvallen. Maar andersom: de cowboys zijn de sadisten, de inheemse bevolking is vredelievend. Het scenario werd ook al voor de machtsovername door Bolsonaro geschreven, dus elke gelijkenis met de huidige politieke verhoudingen is toeval.

Maar wat de film echt goed maakt, uitzonderlijk goed, is de soepele mix van stijlen die je erin vindt. Moeiteloos laten de makers een soort etnografische stijl over het plattelands­leven overlopen in een explosieve wraakextravaganza. Waarbij je het gevoel krijgt dat er honderden jaren onrecht worden rechtgezet.

Bacurau is vanaf 2 juli te zien in de bioscoop.

Lees ook:

Regisseur Bong Joon-ho: Ik laat het publiek lachen, met een scherp mes achter mijn rug

De Zuid-Koreaanse maestro Bong Joon-ho heeft met ‘Parasite’ een briljante zwarte komedie gemaakt, waarin een van de grote thema’s van het filmjaar 2019 gestalte krijgt: de almaar groeiende kloof tussen arm en rijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden