‘Ayka’ is een ‘ellendig’ portret van een moeder die geen moeder kan zijn

Beeld Cyneart

Ayka
Regie Sergei Dvortsevoi
Met Samal Yeslyamova, Zhipara Abdilaeva, Sergey Mazur
★★★☆☆

‘Ayka’ is een Russische film in die heerlijke filmtraditie die de Engelsen het ‘miserablisme’ noemen. Wat je met wat fantasie zou kunnen vertalen met ‘ellendigisme’.

Dicht op haar huid gefilmd, volgt de camera de jonge Ayka vanaf het moment waarop ze wakker wordt in een Moskous ziekenhuis. In plaats van de baby te voeden waarvan ze zojuist is bevallen, vlucht ze het eerste het beste raam uit. Daarmee maakt de film een dappere keuze want Ayka verspeelt zo onmiddellijk de sympathie van de kijker.

Gaandeweg ga je echter steeds meer van haar penibele situatie begrijpen. Als Kirgizische vluchteling zonder papieren leeft ze aan de absolute onderkant van de sociale ladder. Ze heeft schulden bij mensen bij wie je geen schulden wilt hebben en Ayka probeert juist voor hen koste wat kost te verbergen dat ze net is bevallen. Geld heeft ze niet want de onderbaas van de slachterij waar ze net twee weken zonder werkvergunning heeft gewerkt, is er vandoor zonder iemand te betalen. Buiten blaast een eindeloze winter door de straten.

Duizenden sneeuwruimers

Volgens regisseur Sergei Dvortsevoi (‘Tulpan’, 2008) is Ayka’s beproeving exemplarisch voor het legertje aan Kirgiziërs dat in Moskou het werk verricht dat niemand anders wil verrichten. Alleen al duizenden Kirgiziërs zouden zorgen voor het sneeuwruimen in de straten van de Russische hoofdstad. Zelf worden ze behandeld als oud vuil en kunnen ze net als Ayka straffeloos worden uitgebuit. 

Dvortsevoi blijft met de camera voortdurend dicht bij zijn hoofdpersoon, misschien om de benauwdheid en uitzichtloosheid van haar situatie te laten voelen. Het is geen nieuwe stijl want de Waalse broers Dardenne gebruiken die dicht-op-de-huid-stijl voor personages in soortgelijke situaties al sinds eind jaren negentig. Maar het is ook geen vernieuwingsdrift die Dvortsevoi drijft. Met een hele lijst van documentaires over mensen in de overlevingsstand lijkt de maker vooral geïnteresseerd in het sociale perspectief. 

Het is de bijna sacrale uitstraling van actrice Samal Yeslyamova die de film naar een hoger, spiritueler niveau tilt. Alsof je naar de kruisgang van een gedoemd leven kijkt. Een portret van een moeder die geen moeder kan zijn. Een piëta zonder kind.

Elke week worden de nieuwste films besproken door onze recensenten. U leest de recensies hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden