Review

Auschwitz blijft een 'schuldige' plek

Frank van Vree: In de schaduw van Auschwitz. Historisch Uitgeverij Groningen, 207 blz. - ¿ 42,50.

Jarenlang deed Nederland het met één, Nationaal Monument op de Dam. Een tweede monument werd de tv-reeks 'De Bezetting' van Lou de Jong, directeur van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie. De beelden braken de huiskamers binnen, naast de boeken van Presser en Herzberg. Pas de laatste tien, twintig jaar zijn daar andere symbolen bijgekomen: 'Holocaust' en later 'Shoah' en 'Schindler's List' op film, en honderden monumenten uit steen gehouwen.

Er is pas sprake van een gemeenschappelijke geschiedenis als daarin plaats is voor individuele herinneringen en ervaringen. Daar was direct na de oorlog, in de tijd van de 'wederopbouw', geen plaats voor. In die nationale geschiedenis zijn vervolgens de Joden nog verdonkeremaand. Goedbedoelend wilde bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam lange tijd geen ruimte bieden aan een specifiek Joods gedenkteken: daarmee zou eenzelfde onderscheid worden gemaakt tussen Joden en niet-Joden als de Duitse bezetters en hun Nederlandse handlangers hadden gehanteerd. De systematische vernietiging van een hele bevolkingsgroep, van baby's tot bejaarden, mensen met hun know-how en gedachtengoed en culturele bagage, met al hun persoonlijke geschiedenissen en relaties, kon op den duur toch niet anders dan uitgroeien tot “de ultieme en de meest wezenlijke beproeving van dit tijdsgewricht”, aldus Abram de Swaan.

De Vree beschrijft hoe de Nederlandse samenleving die omslag maakte. Vijftig jaar na de oorlog staat de naam 'Auschwitz' meer voor de nazistische verschrikkingen dan religieuze termen als 'Holocaust' en 'Shoah', omdat de nazi-terreur er volledig in tot uitdrukking komt, terwijl het een lieu de mémoire, een 'schuldige' plek blijft: 'metafoor van een wereld zonder menselijkheid'. De naoorlogse geschiedenis is er een 'in de schaduw' en die heeft Van Vree indrukwekkend gedocumenteerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden