Recensie

Audi's 'Tristan und Isolde' zit vol lichtend donker en duister licht

Isolde's verzengende 'Liebestod' in prachtig tegenlicht. Beeld Ruth Walz

Opera
De Nationale Opera
Tristan und Isolde
★★★

Het is een liefde die het daglicht niet kan verdragen. En dus beminnen Tristan en Isolde elkaar in de nacht. Al is 'elkaar beminnen' in Richard Wagners opera over de held uit Cornwall en de mooie maagd uit Ierland al te veel gezegd. Die woorden zijn eigenlijk te stoffelijk, te tactiel. Want ware liefde kan niet bestaan, zegt de componist de filosoof Arthur Schopenhauer na, behalve wellicht in de gezamenlijk liefdesdood.

Vier uur heeft Wagner nodig om die niet geheel eenduidige, noch louterende boodschap in zijn 'Tristan und Isolde' uit 1865 over te brengen. Maar voor die verzengende 'Liebestod' van Isolde, bewaart hij wel zijn allermooiste muziek. Net zoals Pierre Audi zijn mooiste beeld tot deze scène opspaart.

We zien Isolde in fel tegenlicht, waarin haar silhouet als het ware wordt opgezogen. Ze lost erin op, zoals op dat moment in de muziek ook eindelijk al die woelige en richtingsloze Tristan-akkoorden oplossen. Het is een schitterend beeld, er wordt bevrijdend stralend gezongen door Ricarda Merbeth en Marc Albrecht en het Nederlands Philharmonisch Orkest laten hun Isolde machtig mooi gaan.

Het succes voor Audi en Albrecht, alsmede voor de zangers was groot. Audi, die in september vertrekt, levert met deze productie zijn voorlaatste regie als artistiek directeur van DNO af. De enscenering was al te zien in Parijs en Rome, beide keren met Daniele Gatti in de bak.

Het is de derde keer in de ruim dertig jaar dat De Nationale Opera in het theater aan het Waterlooplein zit, dat er een nieuwe enscenering van 'Tristan und Isolde' op het affiche staat. Na de met veel schandaal omgeven productie van Jürgen Gosch uit 1987 - Hartmut Haenchen dirigeerde het Koninklijk Concertgebouworkest - kwam in 2001 de gedeconstrueerde enscenering van Alfred Kirchner waarbij het Rotterdams Philharmonisch Orkest en Sir Simon Rattle in de bak voor vervoering zorgden.

Evenwicht

Die ultieme vervoering liet Albrecht nu slechts mondjesmaat doorsijpelen, al was het daardoor wel effectiever. Je moet als dirigent de teugels in die vier uur niet te vaak laten vieren. Samen met de nu voor ons toch wel 'gezwollen' taal van Wagner (hij schreef zijn eigen libretto) loop je dan het gevaar van laaiende overkill. Het was nu behoorlijk goed in evenwicht en daar waar nodig - begin derde akte bijvoorbeeld - gromde het NedPhO prachtig, als een vulkaan die zich diep in de aarde roert.

Audi's enscenering zit vol lichtend donker en duister licht, om in Wagners geliefde 'tegenstelling-termen' te spreken. Het spel met licht (ontwerp van de onvolprezen Jean Kalman) in deze donkerzwarte enscenering is betoverend mooi en meerduidig. Net als Audi's regie zelf, waarin niets echt benoemd wordt en waar je maar moet raden naar de betekenis van bewegingen en beelden. Dat is meteen het sterke aan deze 'Tristan und Isolde', waarin het ontbreken van eenduidigheid je als toeschouwer nog lang laat nadenken. Waar heb ik naar gekeken? Dat het iets wezenlijks en belangrijks is, voel je duidelijk aan, ook al kun je er misschien niet meteen de vinger op leggen.

Dat De Nationale Opera inmiddels niet meer hoeft te beknibbelen op zangers, moge blijken uit de topcast die hier op het toneel staat en die absoluut Bayreuth-waardig genoemd mag worden. Sterker nog, al deze zangers zingen met grote regelmaat in het Wagner-Walhalla en zijn ook in andere grote operahuizen zeer gewild vanwege hun Wagner-kwaliteiten.

Neem zo iemand als Günther Groissböck. Hier zong hij een ongeëvenaard mooie König Marke, over twee jaar is hij oppergod Wotan in de nieuwe 'Ring des Nibelungen' in het Festspielhaus. Of Iain Paterson, die zich al fenomenaal bewezen heeft als Hans Sachs en hier een overweldigende Kurwenal neerzette. Michelle Breedt toverde met kleuren als Brangäne en Andrew Rees was voorbeeldig venijnig als Melot.

Zeldzaam ontroerend

Maar alles staat of valt met het liefdespaar dat de dodelijke liefdesdrank drinkt. Ricarda Merbeth gaf Isolde vocale vleugels, waarbij de aanvankelijke woede mooi overging in diepe liefde. Stephen Gould was een wonder als Tristan. Hij produceerde een soort verinnerlijkt klaroengeluid dat zeldzaam ontroerend en fraai was.

'Tristan und Isolde' is nog zeven keer te zien in Nationale Opera & Ballet. Er zijn nog kaarten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden