Arjen van der Grijn maakte de vermommingen voor Toon Hermans, Jiskefet én Sinterklaas

Bij acteur Rogier van 't Hout wordt een pruik uitgeprobeerd. Beeld Werry Crone

In de rubriek 'De schepping' vertellen kunstenaars over de totstandkoming van hun werk. Deze week grimeur Arjen van der Grijn (67), die Toon Hermans, Jiskefet, Van Kooten en De Bie én Sinterklaas hielp bij hun vermommingen. Hij piekert er niet over om zijn kammen en kwasten neer te leggen. 'Donder op zeg, dit vak is veel te leuk.'

Met een ferme klap valt het dikke boek op de keukentafel. "Nu we het dan toch over de schepping hebben: dit hier is mijn bijbel." 'Fashions in hair - The First Five Thousand Years', zo spellen de gouden letters op het omslag. De blonde lokken van meestergrimeur Arjen van der Grijn (67) lachen al wapperend mee met zijn schokkende schouders. "Echt hoor. Het mag een ouderwets boek zijn, ik heb er veel aan te danken."

Terwijl hij plaatsneemt verandert de uitdrukking op zijn gelaat. Eerbiedig slaat hij de lichtbruine kaft om en begint met bladeren. Tekeningen van een Griek met keurige krullen trekken voorbij, de weelderige bos van een Victoriaanse edelvrouw, alsook allerhande snorren van stoer uitziende militairen. "Nu is alles met een klik op de muis op het internet te vinden, maar ik ben begonnen in het tijdperk voor Google. Alle haarstijlen, van de Egyptenaren tot en met de jaren tachtig van de twintigste eeuw, staan er uitvoerig in beschreven."

Met dit Engelstalige naslagwerk kon en kan Van der Grijn zich het uiterlijk van ieder tijdperk eigen maken. En dat is volgens de grimeur van cruciaal belang: het sterkste gereedschap om een acteur om te kunnen toveren tot een bepaald personage is het haar.

"Kappen is het voornaamste onderdeel van mijn vak. Dat realiseerde ik me totaal niet toen ik halverwege de jaren zestig als zeventienjarige ulo-scholier aanklopte bij de grimeurspecialist van die tijd, de firma Michels in Amsterdam." Ze wezen Van der Grijn vriendelijk doch ferm de deur. "En terecht. Na een jaar knippen, kappen en stijlen aan de Kappersacademie keerde ik terug en werd ik alsnog aangenomen. Op proef."

Dat is inmiddels een halve eeuw geleden. Op de stevige tafel in zijn met paarstinten ingerichte hoekhuis in het Friese Grou, liggen naast het heilige werk der haardrachten de nieuwe biografie van Jan Wolkers, een stapel kranten, en 'Grijngrime - 50 jaar grimeur Arjen van der Grijn', een rijk geïllustreerde bundel die het werk van 's lands bekendste grimeur eert.

Overzichtswerk

"'Kill your darlings' hoor, zo voelde het tijdens de totstandkoming van dit mooie boekkie." Lang niet al zijn creaties pasten in het nu al vrij omvangrijke overzichtswerk van 232 pagina's. Onmogelijk, want de afgelopen decennia werkte Van der Grijn mee aan meer dan duizend producties voor theater, film, televisie en reclame. Voor zijn spiegel ontstonden al kammend, boetserend en schminkend talloze legendarische tv-typetjes. Zijn handen stileerden de vermommingen van Van Kooten en De Bie, van Jiskefet, Toon Hermans en De Stratemakeropzeeshow. Maar hij bracht ook de 'man van de Duyvis' in de borrelnootjesreclame tot leven, en het personage van Rijk de Gooyer in het Reaal-spotje 'Foutje, bedankt'.

Stoppen? Hij mag de pensioengerechtigde leeftijd weliswaar hebben overschreden, aan het neerleggen van zijn kwasten en kammen moet Van der Grijn niet denken. "Donder op zeg, daarvoor is mijn vak veel te leuk. Al heb ik me wel voorgenomen iets kieskeuriger te worden. Ik kan geen 'nee' zeggen, waardoor ik het wel heel erg druk heb."

De komische NTR-kinderserie 'Welkom in...', het nieuwste stuk van theatergezelschap Tryater, de landelijke, 'echte' Sinterklaas: het is slechts een greep uit de projecten waarmee de grimeur zich op dit moment bezighoudt.

Van der Grijn neemt een grote hap van de Friese koek voor zijn neus - "lekker joh, vanochtend gehaald bij de beste bakker van het dorp" - en rommelt in de stapel paperassen naast hem. Zijn grote hand pakt een bundel samengebonden A4'tjes beet.

"Dit is het script van een aflevering van 'Het Klokhuis'", legt hij uit. "Want daar schmink ik inmiddels ook al ruim twaalf jaar voor. Hier, zeventien oktober hebben we dit gedraaid." Zijn wijsvinger glijdt over het omslag. "Samenvatting: een Griekse binnenplaats. Thespis zingt saai over Dionysos, tegenover een handjevol knikkebollend publiek. Nou, dan weet ik al wat me als grimeur te doen staat. Zie je, hier heb ik het er al bij gekrabbeld: pruik, pruik, pruik."

Beeld Werry Crone

Nachtwerk

Dit soort scripts vindt de grimeur meestal een week van tevoren in zijn brievenbus. "Bij grote projecten als films ontvang ik ze veel eerder, bij Van Kooten en de Bie kreeg ik ze meestal de avond van tevoren. En nog steeds is het soms nachtwerk. Men denkt soms dat ik alles één, twee, drie uit mijn koffer tover, maar dat is schijn." Met het uitzoeken, maken en voorbereiden van de pruiken is Van der Grijn dagen bezig. Heeft hij de karakters uit het script op zijn netvlies staan, dan begint het grote broeden. "Hoe kan ik de acteurs transformeren tot een ander? Ik kijk onder meer in de haarbijbel, en loop de figuurlijke kaartenbak in mijn hoofd na." Want een grimeur, zo vertelt Van der Grijn, is een observator. Eenieder die in zijn blikveld verschijnt, bestudeert hij nauwkeurig, van top tot teen. Hij bekijkt de mensen in de bakkerswinkel, tijdens feestjes, op schilderijen. "Ik ben gek op musea, zeker die met doeken van oude meesters als Rembrandt en Frans Hals."

Uren kan hij voor een portret zitten. Om te onderzoeken waar de kunstenaars de accenten hebben gelegd, hoe het licht met hun gezichten speelt, wat de unieke trekjes van de geportretteerden zijn. "Een gelijksoortige studie voer ik uit in het café. Ik ben wat dat betreft een voyeur. In de goede zin des woords, laat daar vooral geen misverstanden over bestaan. Alles valt me op, en onthoud ik."

Heeft Van der Grijn de juiste stijl te pakken, dan trekt hij zich terug in zijn atelier. "Ik wil graag nogmaals benadrukken dat het er normaliter veel netter uitziet", zegt hij, terwijl hij de sleutel van de schuur aan de andere kant van het betegelde tuintje omdraait. "Ik heb alles moeten opstapelen omdat de vloer nat is door de harde regen." Hij stapt naar binnen. Op het eerste gezicht lijkt de ruimte waar hij zich soms uren achtereen opsluit op een alledaagse schuur. Verspreid tussen allerhande snuisterijen staat meubilair voor buiten, een vrolijk gekleurde parasol piept uit tussen een stapel oude boeken. Maar wie goed kijkt, ontwaart in de opslagplaats steeds meer spullen van een grimeur. Een föhn, speldjes, stukken schuimrubber. Ook de stapels dozen en kisten aan de lange zijde van de garage vallen op. De inhoud? Honderden pruiken, snorren en baarden. Stuk voor stuk voortkomend uit de vlijtige vingers van Van der Grijn.

Meestergrimeur Arjen van der Grijn maakt actrice Anniek Pheifer op voor een aflevering van het televisieprogramma 'Het Klokhuis'. Beeld Werry Crone

Tampel

Monnikenwerk, zo omschrijft hij het scheppen van zijn vermommingen. Inmiddels put Van der Grijn voornamelijk uit de verzameling kisten en lades hier voor hem, maar af en toe maakt hij nog een nieuwe pruik. Dat begint met het opmeten van het hoofd. "Neem acteur Rogier in 't Hout van onder meer 'Het Klokhuis'." De grimeur pakt een papieren kaartje. "Zijn hoofd heeft een omvang van 58,5 centimeter. Dat vul ik dan hierop in, net als bijvoorbeeld de afstand van zijn ene tampel (ronding boven de bakkebaard, red.) tot zijn andere tampel langs het achterhoofd en het aantal centimeters van zijn oor tot zijn oor over het voorhoofd."

Heeft Van der Grijn alle gegevens in kaart gebracht, dan zoekt hij thuis de bijpassende 'bol' op. "Dat zijn hoofdafdrukken van hout. Kijk, op deze staat 58. Iets te klein voor Rogier, dus dan pas ik de maten met tape aan." Vervolgens spant hij met tule een netje op het fictieve hoofd. "Dat is het montuur. Zit de tule er goed op, dan begin ik met implanteren." Haar voor haar knoopt de grimeur vast. "In de regel werk ik met echt mensenhaar, dat ik in Londen of Berlijn koop. Vooral op tv val je met synthetische lokken namelijk direct door de mand: de belichting is meedogenloos."

Met een croché, een puntige haaknaald, knoopt hij telkens een individuele haar vast aan het fijnmazige tule netje. "Achterop het hoofd kan ik wat grover knopen, maar vooraan bij de haargrens moet het echt per haar. Knoop je meerdere haren in een keer, dan ziet het er al gauw onnatuurlijk uit. Hoe lang het duurt voordat de pruik klaar is? Vijf dagen, van 's morgens vroeg tot 's avonds laat. Geduld is goud."

Zijn alle knoopjes gelegd, dan begint het creatieve deel voor Van der Grijn. "Een pruik permanent ik meestal, dat zorgt ervoor dat de knopen niet meer open kunnen springen."

Kappersopleiding

Het belangrijkste moment is het in vorm knippen van de pruik. "Dat is waar die kappersopleiding om de hoek komt kijken. Knip je mis, dan ben je de sjaak en kan je opnieuw beginnen. O ja, dat is mij weleens overkomen." Geknipt en opgemaakt gaat de pruik de droogoven in, op maximaal vijftig graden. "Eruit komt het golvende kapsel van het Jezuspersonage dat Rogier speelt." Klaar met zijn werk is Van der Grijn dan nog niet. "Want het opzetten van een pruik is nog een vak apart, dat slechts weinigen beheersen." Onder een nylon pruikenkousje verstopt Van der Grijn het eigen haar van de acteur. "En dan schuif ik de pruik er overheen en plak die vast." Vooral de voorkant is precisiewerk. "De plakrand mag absoluut niet glimmen. Er mag geen schmink onder zitten, dat is de truc. Anders ontstaat op het voorhoofd een tule-afdruk."

Het schminken van een gezicht en het opzetten van de make-up duurt pakweg een half uur. "En ik durf te stellen dat ik de snelste grimeur van Nederland ben. Ik weet wat ik doe."

'Het magische moment voor de spiegel', zo beschrijft Van der Grijn de minuten voor het eerste camerashot. "In mijn stoel komen personages tot leven, daar vallen alle puzzelstukjes in elkaar. Het blijft prachtig om te zien dat mijn pruiken acteurs het laatste zetje geven iemand anders te durven zijn. Grimeur zijn is voor mij de mooiste rol die er bestaat."

Grijngrime - 50 jaar grimeur Arjen van der Grijn. Ben Rebel, Luc Runderkamp en Marianne de Rijke, uitgeverij Louise, 232 pagina's, € 24,50.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden