null Beeld

RecensieDe leeuw van Alpi

Arie van den Berg duikt in de peuterjaren van de dierentuin

Schrijver Arie van den Berg reconstrueert leven van beestenman Antonio Alpi.

Tijdens grote evenementen waren wel vaker exotische dieren te zien, maar de menagerie die hartje winter 1797-1798 neerstreek op de kermis van Neurenberg was met ruim dertig exemplaren uitzonderlijk groot. Johann Wolfgang van Goethe ging meerdere keren kijken. Vooral de tijger trok zijn aandacht: “Zijn wildheid ten spijt heeft men hem toch kunnen temmen.”

Zijn honger naar kennis dreef Goethe naar het beestenspul, maar hij putte er ook literaire inspiratie uit. Nadat de tijger in Neurenberg het leven liet, had Goethe plannen voor een biografie van het dier. Dat kwam er niet van. Drie decennia later kregen elementen daarvan alsnog een plek in zijn prozavertelling Novelle.

De menagerie die Goethe de eerste dagen van 1798 bezocht was van de omstreeks 1755 in Parma geboren Antonio Alpi. Zijn gangen vormen de leidraad in De leeuw van Alpi. Handel en wandel van een beestenman van de schrijver Arie van den Berg.

Alpi trok van kindsbeen aan met kermissen door Europa. Hij was zelf onder meer steltloper en evenwichtskunstenaar. Na een beginnetje met een beer en later een dromedaris werden dieren steeds meer zijn specialiteit. Hij bemachtigde bijzondere beesten, wist ze steeds beter in leven te houden, liet er relatief veel zien en groeide uit tot een bekwaam handelaar. Het maakte hem tot een graag geziene gast op kermissen en jaarmarkten en aan Europese hoven, waar ze hem graag voor langere tijd inhuurden voor het verzorgen van hun menagerieën.

Alpi’s beschrijvingen zaten er soms, bewust of onbewust, flink naast

Alpi liet zijn beestenboel aanprijzen als uitgelezen mogelijkheid om soorten uit verhalen van horen zeggen en bekend van niet altijd even natuurgetrouwe afbeeldingen met eigen ogen te zien. Alpi’s­­ beschrijvingen zaten er soms, bewust of onbewust, flink naast. Maar dat was in zijn tijd ook vaak het geval met geleerden.

Van den Berg deed zeer zijn best om leven en werken van Alpi zoveel mogelijk te reconstrueren. Vanwege het nomadische bestaan van de hoofdpersoon was die opgave eigenlijk al bij voorbaat tot mislukken gedoemd. De auteur geeft eerlijk toe dat er ondanks mooie vondsten tijdens (vaak lukrake) archiefreizen heel veel gaten en vragen blijven bestaan. Waar was hij in jaren waarin hij plotseling geen sporen lijkt na na te laten? Wanneer overleed hij? Het blijft onduidelijk.

De schrijver doet het met wat hij wel heeft weten te vergaren. Begrijpelijk. Het is wel jammer dat hij bijna voortdurend boven zijn materiaal blijft hangen. Met zijn kwaliteiten (Van den Berg is tevens dichter) had hij met een perspectief op de grond de lezer meer kunnen laten ruiken, zien en voelen van de reizende en vast gevestigde dierenverzamelingen. Het had Alpi, ondanks het gebrekkige bronnenmateriaal, misschien iets meer tot leven kunnen wekken.

Nu geeft De leeuw van Alpi vooral een aardig inkijkje in het reilen en zeilen van reizende en van voornamelijk aan hoven verbonden permanent op één plaats gevestigde menagerieën. Daar bovenop wordt duidelijk dat ze van onmisbare waarde voor wat Van den Berg “de peuterjaren van de dierentuin” en “de kindertijd van de biologie” noemt.

Complimenten voor de voorbeeldige uitvoering van het boek: gebonden met een fraai omslag en heerlijke illustraties (deels in kleur). Precies zoals het hoort bij een verhandeling met een onderwerp als dit.

null Beeld

Arie van den Berg
De leeuw van Alpi. Handel en wandel van een beestenman
Atlas Contact; 224 blz. € 22,99

Lees ook:

Deze prachtige foto’s over de geschiedenis van de olifant zeggen vooral iets over zijn zogenaamde vriend, de mens

De olifant is altijd al een enorm, sensationeel en mysterieus dier met een grote aaibaarheidsfactor geweest. Maar de relatie met de mens had desastreuze gevolgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden