Boekrecensie Roman

Arie Storm vertelt nooit zomaar een verhaal, hij vertelt dat hij een verhaal vertelt

Arie Storms alter ego heeft wel wat weg van Gontsjarovs Oblomov: een hyperbewuste lapzwans.

De chronische verwondering die Arie Storm etaleert als het gaat om het verschil tussen romanwerkelijkheid en echte werkelijkheid verwondert mij. Ieder boek opnieuw rakelt hij het weer op, steeds opnieuw pepert hij de lezer in dat romanpersonages geen echte mensen zijn, zij het dat ze soms maar net iets verschillen van hun voorbeelden in de werkelijkheid zoals in zijn geval, want al zijn boeken zijn autobiografisch geïnspireerd zegt hij. Alsof dit verschil hem hogelijk verwondert en hij er niet over uitgepraat raakt.

Zo is de schrijver August Voois uit zijn laatste romans bijna een volstrekte replica van Arie Storm zelf, zo beweert hij althans, en voor zover we Storms leven kennen, lijkt dat ook zo te zijn. Ook in Storms nieuwe roman ‘List en leed’ weer het bekende liedje over fictie en werkelijkheid dat, krijg ik de indruk, er vooral tijdens zijn studie Nederlands in gehamerd is. Arie Storm vertelt nooit zomaar een verhaal, hij vertelt dat hij een verhaal vertelt. In ‘List en leed’ is dat verhaal dat de verzonnen August Voois en de echte schrijver Arie Storm elkaars plaats innemen, August Voois moet het leven van de echte Arie Storm gaan leiden en moet zelfs diens roman afmaken, Storm zelf wordt van papier. Natuurlijk blijft het allemaal binnen het kader van de roman, Voois stapt niet werkelijk het papier uit maar goed, we willen even geloven dat het wel gebeurt. Het plan voor deze persoonsverwisseling, die tevens een statusverwisseling is, komt van een tweetal ex-literatuurstudenten, Chuck Ramkissoon en Holden Caulfield (pseudoniemen, gebaseerd op bestaande literaire personages), die een soort realiteitslaboratorium hebben opgericht: Firma ‘List & Leed’, realiteitsreparaties. Daar experimenteren ze met schrijvers en hun werkelijkheid.

Erotische wens

Het gevolg is een ingewikkeld verhaal van twee personen, de een echt, de andere verzonnen, die zich aan hun nieuwe omstandigheden proberen aan te passen en die om en om aan het woord komen. Intussen komt de lezer van alles en nog wat over Arie’s/Augusts min of meer identieke levens te weten, er zijn slechts kleine zij het wel pikante verschillen, zo beweert Arie bijvoorbeeld ergens dat zijn vrouw in haar blootje slaapt terwijl hij tegelijkertijd toegeeft dat dat een erotische wens is, ze slaapt namelijk in een pyjama. Als lezer weet je algauw niet meer wat je wel en niet moet geloven, maar dat doet er ook niet toe, alles wat de roman zegt is immers waarheid voor de duur van een roman.

Overigens lijkt die fictie-werkelijkheid obsessie van Storm mij, psychologisch gesproken, ontstaan door een gebrek aan werkelijk leven. Zijn schrijversleven is, als we dit en andere boeken tenminste kunnen vertrouwen, een nogal lege bedoening, behalve schrijven doet hij eigenlijk niks, hij is getrouwd met een vrouw die werkt, hij staat een beetje voor het raam, lummelt wat rond, denkt na over het lot van schrijvers zoals hij, en hij schrijft natuurlijk, dingen als: “ik was gefrappeerd door het feit dat er geen enkele lijn in mijn leven zat. Ik deed maar wat.” En ook Storms alter ego August heeft er last van: “Sommige gedachten kwamen en gingen, andere bleven, er waren gedachten waar je ‘in bleef hangen’, ze liepen vast, amorf en traag. En het duurde een tijdje voor je als het ware om ze heen had gedacht. Zodat je weer verder kon gaan met andere gedachten, nieuwe gedachten, die ook weer amorf waren, en alle kanten uit gingen. Hij kreeg er geen grip op.”

De hoofdpersoon in Arie Storms romans is kortom een voornamelijk denkend wezen, dat nauwelijks handelt: dingen overkomen hem maar hij weet niet waarom. Hij heeft wel wat weg van het personage Oblomov uit de gelijknamige roman van Gontsjarov. Storms schrijver/alter ego is een hyperbewuste lapzwans die tegelijkertijd fascineert en afstoot want je herkent er wellicht ook iets van jezelf in. Het heeft ook iets komisch, zo’n inerte denker die maar zit te navelstaren. Maar het valt voor de literatuur toch te hopen dat Storm ooit van zijn fictionaliteitsobsessie afkomt en een heus avontuur beleeft (of verzint).

Oordeel: ingewikkeld, met een fascinerende én afstotende inerte antiheld.

Arie Storm
List en leed
Prometheus; 256 blz. € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden