Review

Architect van de Holocaust

In Golo Manns ’Deutsche Geschichte des 19. und 20. Jahrhunderts’ komt hij niet voor. Een volledige biografie –- nu vertaald – zou pas in deze eeuw verschijnen, ruim vijftig jaar na zijn dood. Toch geldt Reinhard Heydrich als de belangrijkste architect van de Holocaust.

Nog geen dertig was de ontslagen marineofficier toen hij in 1931 de grondslag legde voor de Sicherheitsdienst van de SS. Tien jaar later leidde hij het Reichssichterheitshauptamt, een organisatie met 60.000 staatscriminelen. Ook de Gestapo en Eichmanns bureau behoorden ertoe.

Officieel was Himmler zijn baas. De codegrap HHHH die in nazi-Duitsland de ronde deed – ’Himmlers hersens heten Heydrich’ – gaf de relatie wat scherper weer.

Heydrich leverde commandanten voor de Einsatzgruppen die, soms met hulp van de Wehrmacht, in Oost-Europa Joden afslachtten. Zelf toeschouwer was hij nooit. Hij domineerde de Wannsee-conferentie van januari 1942, bedoeld om de massamoord op de Joden, toen al in volle gang, te coördineren.

Dederichs biografie – bijna voltooid, toen de Stern-correspondent in 2003 aan kanker bezweek – getuigt van bijzondere belezenheid en journalistieke speurzin, die zich ook tot bijfiguren uitstrekken. De hoofdpersoon blijft een raadselachtige demon: wreed, hard, kil, mateloos eerzuchtig en machtsbelust, workaholic, fanatiek exponent van Hitlers rassenwaan, ruiter en schermer van formaat, maar ook een getalenteerd musicus. Dederichs noemt hem een ’diep verscheurd mens’, maar maakt die typering niet invoelbaar. Heydrich sliep slecht, dat wel.

In 1942 werd hij in Praag beschoten door Tsjechische paratroepers, opgeleid in Engeland. Een week later stierf hij ’de natuurlijkste dood die een bloedhond kan sterven’, zoals Thomas Mann destijds zei.

De aanslag was uitgevoerd op last van de Tsjechische regering in ballingschap, die zo haar prestige onder de geallieerden wilde verhogen. De voorspelbare represailles nam ze voor lief. Duizenden Tsjechen werden de dood in gejaagd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden