NaschriftAnk Marx

Ank Marx (1963-2020) weerde de spotlights, maar was voor het theater van grote betekenis

Ank Marx in haar geliefde Theater Flint in Amersfoort in 2017.Beeld Marco Hofsté

Aanvankelijk programmeert ze alleen kamermuziekconcerten, later groeit ze uit tot een allround theaterprogrammeur met grote kennis van zaken. Ank Marx blijft het liefst op de achtergrond, maar speelt daar een cruciale rol.

Eerste balkon, rij 5, stoel 1: Ank Marx heeft haar favoriete vaste plaats in de grote zaal van theater Flint in Amersfoort. Speelt er gelijktijdig iets in de andere zaal, dan glipt ze halverwege de voorstelling weg om ook daar een kijkje te nemen. Hoewel ze graag thuis is bij haar gezin, wil ze ook zoveel mogelijk zien.

Drie, vier, soms wel vijf avonden per week is ze in het theater; ze ontvangt de artiesten en vertrekt vaak pas als de laatste bezoeker zijn jas heeft opgehaald. De lange dagen vergen veel van haar, maar zijzelf ziet dat anders: als je van je hobby je werk maakt, hoef je nooit te werken.

Als theaterprogrammeur die meer dan twee decennia het culturele programma samenstelt, is Ank de spil van het bedrijf. ‘Ank Marx en Flint, het is een twee-eenheid’, zo valt te lezen in het boek dat in 2017 verschijnt ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum van het theater. Het is een dynamisch vak waarbij ze achter de schermen kan blijven. Daar voelt ze zich prettig. Laat anderen maar in de schijnwerpers staan, zij werkt liever in de luwte en bepaalt de koers. Ze oriënteert zich breed in binnen- en buitenland en boekt producties die vaak nog niet bestaan: toneel, cabaret, dans, muziek, musical, opera – alle genres komen aan bod.

Ank is musicoloog en houdt zich aanvankelijk dan ook vooral bezig met klassieke en moderne muziek. In dienst van de Amersfoortse Culturele Raad (ACR) programmeert ze begin jaren negentig kamermuziek in de St. Aegtenkapel. Daarnaast werkt ze aan festivals en grote culturele projecten in de stad.

Ze heeft een zwak voor (beginnende) Amersfoortse musici en zet een serie lunchconcerten op, met ruimte voor jong talent. Ook grote namen haalt ze naar de stad, onder wie cellist Quirine Viersen en violisten Theo Olof en Emmy Verhey. Artiesten zijn gesteld op haar en komen graag terug. Ook wanneer ze, zoals Verhey, de kleine concertzaal allang ontgroeid zijn.

Ank Marx met haar broer Fred.Beeld Privécollectie

In haar jeugd gaat muziek een belangrijke rol spelen als ze de viool ontdekt. Ze speelt heel graag, droomt zelfs even van het conservatorium, maar beseft dat ze daarvoor te laat met les is begonnen. Tijdens haar studie muziekwetenschap speelt ze in het Usko, het Utrechts Studenten Koor en Orkest. Toch draait het niet alleen om muziek. Als meisje tennist ze graag en is ze een fanatiek hockeyer bij Hudito in Delft, de stad waar zij en haar oudere broer Fred opgroeien. Vader Fred Marx is scheikundige en haalt octrooien binnen voor de gistfabriek in Delft. Hij trouwt met Corrien Molenaar die voor haar huwelijk directiesecretaresse is bij Philips.

De naam Marx is Duits. Anks Duitse grootvader vocht mee tijdens de Bokseropstand in China, nam vervolgens dienst in het Knil in Nederlands-Indië en trouwde een inlandse vrouw uit een dorp op Sulawesi. Zij liet haar kinderen in Makassar een degelijke schoolopleiding volgen; Anks vader doorliep de hbs.

Na de politionele acties ging het gezin in Nederland wonen. Ze kwamen terecht in het dorp Boer, ten noordoosten van Franeker, waar Anks Indonesische oma lid werd van de Friese vereniging van plattelandsvrouwen.

Gastvrijheid

Ank is half-Nederlands, een kwart Duits en een kwart Indisch – dat laatste zie je vooral aan haar licht getinte huid en donkere ogen. Voor schoolgenoten is het aanleiding haar voor ‘pinda’ uit te maken. Ook op volwassen leeftijd krijgt ze weleens een racistische opmerking, zo noemt iemand haar semi-aardig ‘mijn koffieboontje’.

Is ze in de ogen van sommige Nederlanders te Indisch, in Indonesië, dat ze óók als haar land beschouwt, is ze te Nederlands. Maar als ze één keer in 1992 met haar man Pieter Wim Versluijs het familiehuis in Indonesië bezoekt, voelt ze zich op haar plek. Hij wordt direct opgenomen in de familie en gastvrij onthaald op een uitgebreide Indische maaltijd. In zijn huwelijk met Ank ervaart hij diezelfde gastvrijheid: bij Ank, die heel goed kan koken, kan iedereen altijd mee-eten.

Ze hebben elkaar leren kennen in 1985; hij is dan student civiele techniek in Delft. Hij vindt haar een leuke meid, maar de vonk slaat pas over als ze hem een jaar later meevraagt naar een studentengala. Pieter Wim kan namelijk goed jiven.

Van klassieke muziek weet hij weinig, maar als Ank zijn opvoeding op dat terrein liefdevol ter hand neemt en hem meevraagt naar concerten die ze zorgvuldig voor hem uitkiest, krijgt hij er steeds meer belangstelling voor.

Na haar afstuderen trekt ze bij hem in in Amersfoort en werkt een tijdje bij de Rabobank. Haar volgende baan als muziekprogrammeur bij ACR sluit echter beter aan bij haar interesse. Ze maakt algauw deel uit van een hecht clubje mensen, totdat de raad een paar jaar later wegens gemeentelijke bezuinigingen wordt opgeheven.

Ank Marx met haar dochters Coco(links) en Pem en haar man Pieter Wim Versluijs.Beeld Privécollectie

De noodgedwongen overstap naar Theater & Congrescentrum De Flint waar ze haar werk voortzet, is moeizaam: zij en collega-vriendin Nanda de Geus belanden in een hiërarchische organisatie waar ze worden gezien als ongewenste en overtollige ambtenaren. Maar Ank mag dan bescheiden zijn, ze is wel strijdbaar. Ze heeft zich nooit laten intimideren en wil zich ook nu niet laten wegjagen.

Er gaat een andere wind waaien als Pieter Erkelens, voormalig directeur van De Meervaart in Amsterdam, wordt aangesteld als nieuwe directeur. Hij is een echte theaterman, iemand die risico’s durft te nemen. Zo laat hij de 104-jarige operettezanger Johan Heesters, omstreden omdat hij destijds in nazi-Duitsland optrad, naar Amersfoort komen.

Popbands en dansfeesten

Marx en Erkelens kunnen goed samenwerken, zijn lossere werkwijze ligt haar wel. Ze krijgt veel ruimte en haalt voor het eerst popbands en dansfeesten in huis. Erkelens begeleidt haar in het vak theaterprogrammeren, stimuleert haar buitenlandse producties te gaan zien en introduceert haar bij grote impresariaten. Van hem leert ze ook hoe je een kritische mening charmant formuleert.

Erkelens is Marx’ belangrijkste sparring partner. Met zijn opvolger Harold Warmelink, die afkomstig is uit het zakenleven maar wel een groot cultuurhart heeft, mist ze die inhoudelijke discussie. Ze krijgt van hem volledige vrijheid en probeert gretig nieuwe dingen uit. Met enkele anderen zet ze ‘De Passie’ op: een voorstelling waarin de ‘Matthäus Passion’ en de rockopera ‘Jesus Christ Superstar’ zijn versmolten. Ze herkent nieuw talent, zoals de dan nog onbekende Nederlandse Beatles-band The Analogues. Daarnaast maakt ze altijd ruimte voor klassieke muziek.

Marx, die ooit als kind zeker wist dat ze geen moeder wilde worden, geniet van het gezinsleven met haar dochters Pem en Coco. Na schooltijd zorgt ze dat ze thuis is, op woensdagmiddag maken ze samen tosti’s of bakken ze kroketten voor de lunch. Ze helpt hen met overhoringen, oefenen voor proefwerken en woordjes repeteren. Later stimuleert ze hen te doen waar hun hart ligt.

Beeld Noor Hellmann

Flint wordt ook voor Pem en Coco hun tweede huis. Als baby zitten ze in een maxicosi naast haar bureau, als scholieren maken ze huiswerk op het kantoor. Marx heeft de laatste jaren de gezelligste kamer waar collega’s altijd binnen kunnen lopen. Ze heeft een eigen gereedschapskist en hangt zelf gordijnen, twee kroonluchters en schilderijen op. Soms hoort collega-vriendin Karin Klein Wassink iemand boren en weet ze: dat is Ank.

De mensen van Flint zijn als familie voor haar. Dat gevoel is sterk op de dag dat de kaartverkoop van het komende seizoen start. ’s Ochtends kookt ze traditiegetrouw thuis eitjes voor het gezamenlijke ontbijt van het team, waarna om 9 uur de theaterdeuren opengaan. Het is het hoogtepunt van een hectische periode waarin de nieuwe seizoensbrochure is gemaakt. Het zijn spannende dagen: loopt alles soepel, hoe vindt men de programmering? Als in de eerste weken 60 tot 70 procent van de kaarten is verkocht, weet ze dat ze het goed heeft gedaan. Maar dit voorjaar is alles anders door corona; terwijl haar nieuwe theaterprogramma al klaarligt, moet ze niet gespeelde voorstellingen doorschuiven naar volgend seizoen.

Aanvaarden

Op 1 mei blijkt Ank ernstig ziek. Na onderzoek wordt, zes jaar nadat ze borstkanker heeft gehad, opnieuw kanker vastgesteld, via de alvleesklier uitgezaaid naar de lever. Er is weinig meer aan te doen. Ze ziet af van chemotherapie die haar vooral ellende zal brengen; de tijd die rest gebruikt ze om nog vrienden te zien, haar dochters (twintigers inmiddels) te bezoeken en Pems verjaardag te vieren.

Haar zinspreuk en die van haar vader is: geluk ervaar je als je de omstandigheden aanvaardt waar je niks aan kunt veranderen. Van euthanasie komt het niet: ze overlijdt onverwacht snel. Haar uitvaart in Flint is haar laatste programmering, alles verloopt zoals zij heeft bedacht. Het is een afscheid in stijl van een geliefde moeder, echtgenote en collega, die als veelzijdige vakvrouw een rijk theaterleven in de regio heeft opgebouwd. Flint zonder Ank is moeilijk denkbaar.

Ank Marx werd geboren op 6 maart 1963 in Delft en overleed op 22 juni 2020 in Amersfoort.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden