De Amerikaanse jazzpianist Andrew Hill omstreeks 1965. Beeld JP Jazz Archive/Getty Images/Redferns
De Amerikaanse jazzpianist Andrew Hill omstreeks 1965.Beeld JP Jazz Archive/Getty Images/Redferns

Blue Note

Andrew Hill bereikte nooit het gehoopte publiek, nu krijgen hij en andere briljante muzikanten een tweede kans

Platenlabel Blue Note heeft een serie minder bekende jazzklassiekers opnieuw uitgebracht. Waaronder: een baanbrekende plaat die 34 jaar op de plank lag, en een album met een van de mooiste jazzstukken ooit.

Geen jazzlabel heeft zo’n iconische status als Blue Note Records. Er zijn labels die ouder zijn dan het in 1939 opgerichte Blue Note, labels die de tijdgeest of de wensen en ideeën van musici beter aanvoelden, labels die verfijnder of juist vooruitstrevender waren, en toch houdt Blue Note iets magisch.

Daarbij speelt de vormgeving van de platen een grote rol: het uit duizenden herkenbare, blauwwitte logo, de elegante hoezen met sierlijke letters. En de sfeervolle foto’s, veelal gemaakt door Francis Wolff. Hij fotografeerde de musici als ze nadachten, ingespannen luisterden of met een partituur in handen beheerst discussieerden over de muziek.

Zo gaf Wolff een belangrijke draai aan het beeld dat van jazzmusici bestond: ineens kon iedereen zien dat de musici niet maar wat aanrotzooiden. Dit waren kunstenaars met een visie, die hun muziek naar nieuw, nog ongekend gebied wilden brengen.

Die stemmige zwartwitfoto’s, waarop meestal wel ergens sigarettenrook omhoog kringelt, doen sterk denken aan het soort foto’s dat indertijd – de jaren vijftig vooral – van dichters werd gemaakt. Je ziet de contemplatie op de gezichten en de melancholie. Misschien is het toeval, maar dat Blue Note de heruitgaven van minder bekende klassiekers op vinyl Tone Poets heeft genoemd, is treffend gekozen.

Te veel hooi op de vork

Een baanbrekende plaat die meer dan dertig jaar op de plank blijft liggen? Dat krijg je als een enthousiaste labelbaas te veel hooi op z’n vork neemt. ‘Blue Note was weinig meer dan twee Duitse jongens die muziek waar ze van hielden uitbrachten’, schrijft Richard Cook in het voorwoord bij zijn biografie over het label. En die muziekliefde van Francis Wolff en Alfred Lion stond vaak op gespannen voet met zakelijke belangen.

Vooral Lion kon zo door een musicus worden bevangen dat hij hem de studio instuurde, zonder eerst te kijken of het label genoeg geld had om een album uit te brengen. Veel opnamen verschenen daarom pas jaren later. Niet zelden was de musicus dan al overleden of uit beeld verdwenen. En omdat er van tijd tot tijd toch geld moest worden verdiend, waren het vaak de minder commerciële opnamen die liggen bleven.

Carte blanche

Zo iemand was pianist Andrew Hill (1931-2007). Lion hoorde Hill voor het eerst spelen in 1963 en wist niet wat hem overkwam. Een pianist met zo’n eigenzinnig gevoel voor ritme en harmonie had hij nog zelden in zijn studio gehad en hij gaf Hill direct carte blanche. Met terugwerkende kracht is dat een van Lions beste beslissingen, en het is tekenend hoe snel hij het geweldige talent van de bizar eigenwillige Hill herkende.

null Beeld
Beeld

Hill zelf maakte optimaal gebruik van de hem geboden vrijheid en nam in hoog tempo een aantal albums op die achteraf bezien baanbrekend zijn. Helaas was er geen andere mogelijkheid dan ze achteraf te bezien, want ze verschenen pas veel en veel later.

Zijn plaat Passing Ships werd opgenomen in 1969 maar verscheen pas in 2003 op cd. Nu komt hij voor het eerst uit als dubbel-lp. Het is tegelijk Hills meesterwerk en een van zijn meer toegankelijke platen. Wat de muziek zo spannend maakt, is de gigantische vrijheid die hij zich in de ritmes permitteert. Hill kijkt telkens hoe ver hij kan afdwalen, zonder dat – en dit is essentieel – die vrijheden ten koste gaan van de maat.

De muziek op Passing Ships swingt als een malle, maar als je de ritmes met voet of vinger probeert mee te tappen, merk je dat ze constant veranderen. Ook de harmonieën verschuiven voortdurend, maar opnieuw zonder de hoofdmelodie daarmee onherkenbaar te maken.

Het levert een bevreemdende sensatie op, want alles verandert en blijft vertrouwd op hetzelfde moment. Luisteren naar Hill is niet voor niets een ‘kortstondige injectie met dronkenschap’ genoemd – de muziek is steeds in beweging, deint op en neer, als een schip, strekt zich uit en trekt zich terug, net als eb en vloed.

Verpletterende indruk

Ongeveer op hetzelfde moment dat Alfred Lion Andrew Hill leerde kennen, bracht Pacific Records (en dus niet Blue Note) een zeer opwindend album uit: Katanga! Het bandleiderschap werd gedeeld door twee mannen: saxofonist Curtis Amy (1929-2002) en een trompettist Dupree Bolton (1929-1993), die destijds vrijwel niemand kende, maar een verpletterende indruk maakte.

De Amerikaanse jazzsaxophonist Curtis Amy. Beeld GAB Archive/Redferns
De Amerikaanse jazzsaxophonist Curtis Amy.Beeld GAB Archive/Redferns

Van Bolton werd daarna niets meer vernomen. Muziekjournalist Richard Williams spendeerde jaren om uit te vinden wat er van dat enorme talent was geworden. Hij schreef er een van de mooiste, maar ook treurigste jazzartikelen over dat begint met de veelzeggende woorden: ‘Toen hij stierf, was zijn enige bezit een 19 inch kleurentelevisie’.

Het zijn woorden die extra raken omdat Katanga! en met name Bolton bulken van de energie. Al in zijn solo in het openende titelnummer is de trompettist onstuitbaar en speelt hij even zelfverzekerd als onbevreesd als alleen een jongeling kan zijn. Met het hypnotiserende Native Land bevat Katanga! bovendien een van de mooiste jazzstukken ooit geschreven.

Net als Passing Ships is het een plaat die onverminderd fris en spannend is. En een plaat die om ondoorgrondelijke redenen het grote publiek niet bereikt heeft. Hopelijk lukt dat als heruitgave in de fraaie Tone Poet-serie van Blue Note Records alsnog.

Lees ook:

Shai Maestro omarmt de imperfectie

Human heet de nieuwste plaat van de jonge, pianist Shai Maestro. Hij zocht en vond daarop de menselijke maat. ‘Het is de meest ingewikkelde muziek die ik heb gemaakt.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden