Boekrecensie

Andrés Barba presenteert een fantastisch griezelverhaal als een realistisch document

Andrés Barba Beeld HH

Andrés Barba schreef al eerder romans waarin ongewone kinderen centraal staan. Zoals het boek dat tien jaar geleden in het Nederlands vertaald werd, ‘Het zusje van Katia’, later verfilmd door Mijke de Jong, over een meisje van 14 dat opgroeit onder bizarre omstandigheden. De kinderen die Barba nu opvoert, in de spannende en griezelige vertelling ‘Republiek van licht’, zijn 32 zwerfkinderen waar iets vreemds mee is.

Ze duiken op in een Zuid-Amerikaanse provinciestad. Hun aanwezigheid begint als iets ongemakkelijks. De kinderen vallen op. Maar iedereen probeert ook, om een of andere reden, zoveel mogelijk van ze weg te kijken.

Tot dan toe kennen ze in die stad maar twee soorten kinderen. De ‘arme’, ‘Indiaanse’ kinderen die op straat bloemen verkopen, en de ‘eigen’ kinderen. Deze zwerfkinderen zijn van een heel andere orde. Ze zijn van God los. Ze hangen rond, ze stelen, ze intimideren. Ze spreken onder elkaar een onverstaanbare taal, en soms lijkt het alsof ze nog op een andere, onzichtbare manier met elkaar in contact staan. ’s Nachts trekken ze zich terug in het oerwoud dat de stad omringt. Er doen zich al gauw merkwaardige incidenten voor. En uiteindelijk loopt het (natuurlijk) enorm uit de hand.

Realistisch

Halverwege het verhaal, als er al van alles gebeurd is, zegt de verteller: “Hoe het ook zij, het ergste moest nog komen.” Zo’n soort boek is het: spannend tot de laatste bladzijde. Maar het is ook mooi en slim geschreven, als een realistisch document.

Een man die ooggetuige is geweest van belangrijke momenten in de periode dat de kinderen de stad teisterden, vertelt twintig jaar later wat hij zich herinnert, en reconstrueert de zaak verder met behulp van citaten uit kranten, uit een dagboek, en uit wetenschappelijke publicaties, maar ook aan de hand van allerlei geruchten die in die tijd de ronde deden. Deze uiterst effectieve nonfictie-vorm heeft Barba, zo vertelde hij in interviews, afgekeken van een bekend fictief nonfictie-boek uit de achttiende eeuw, ‘A Journal of the Plague Year’, waarin Daniel Defoe een pestepidemie beschrijft in de vorm van persoonlijke memoires.

Die realistische vorm geeft extra zeggingskracht aan wat in de inhoud een fantastische vertelling is, op sommige momenten een horrorverhaal zelfs. Want wat is er met die kinderen aan de hand? Vormen ze een soort sekte? Zijn ze onder invloed van iets? Is het besmettelijk? Kan het overslaan op de gewone kinderen in de stad?

Spectaculaire ontknoping

De Spanjaard Andrés Barba heeft het verhaal in Zuid-Amerika gesitueerd, de Latijns-Amerikaanse magisch-realistische invloeden denk je eraan af te zien. Zelf verwijst de auteur in interviews naar Europese inspiratiebronnen: de Franse schrijvers Genet en Cocteau, die ook ongewone boeken over ongewoon kindergedrag geschreven hebben. Het al genoemde boek van Defoe. ‘De pest’ van Camus. En: een documentaire film over Russische zwerfkinderen die in de metro-stations van Moskou leven.

Barba weet de spanning er goed in te houden. Al vergen de plot-wendingen die er tegen het einde gemaakt worden om bij de spectaculaire (en ontroerende) ontknoping aan te komen misschien net iets te veel van de welwillendheid van de lezer.

Sterk is ook dat de tekst af en toe essayachtig wordt, als de verteller even, tussendoor, de ruimte neemt voor een gedachte of associatie die het gebeurde bij hem oproept. Zo plaatst hij kanttekeningen bij het gangbare idee dat kinderen ‘onschuldig’ zijn, en hij is zich voortdurend bewust van het ambivalente karakter van zijn fascinatie: datgene wat afkeer inboezemt, trekt tegelijkertijd ook aan. Hij observeert scherp en doet kernachtige, tot nadenken stemmende uitspraken, zoals: “De aandacht van iemand die bang is lijkt op de aandacht van een minnaar”.

Omslag ‘Republiek van licht’ Beeld TR BEELD

Of: “Nu Maia is overleden, kom ik tot de conclusie dat het werkelijke doel van het huwelijk eigenlijk gewoon praten is, dat het zich juist daarin onderscheidt van andere persoonlijk relaties.”

“Verhalen en gebeurtenissen lijken op wereldkaarten”, zegt de verteller ergens. Op wereldkaarten zie je naast de vertrouwde ‘grote, robuuste kleurvlakken van de continenten’ ook altijd het mysterieuze blauw van de oceanen met hun verborgen leven. Zo is het, vindt de verteller, ook met de gebeurtenissen rond de 32 zwerfkinderen. Aan de ene kant is er de wereld die we zien, aan de andere kant is er een wereld waar we alleen af en toe een glimp van kunnen opvangen.

Oordeel: Mooi, slim en spannend tot de laatste bladzijde.

Horror hausse

‘Republiek van licht’ is geschreven door een Spanjaard, maar speelt zich af in Zuid-Amerika. De prettige combinatie van literatuur en horror in deze roman doet ook Zuid-Amerikaans aan. Het boek lijkt zelfs wonderwel aan te sluiten bij een recente golf aan literaire horror uit Zuid-Amerika.

Drie Argentijnse vrouwen hebben een nieuwe draai aan het genre gegeven. Samanta Schweblin (‘De mond vol vogels’, ‘Gif’) is van die drie de meest literaire. Haar verhalen gaan over heel gewone dingen, zoals puberen en in de steek gelaten worden, maar ze vervormt de werkelijkheid vervolgens zo dat het allemaal uiterst vervreemdend, akelig en waanzinnig wordt.

De horrorverhalen van Mariana Enríquez in ‘Dingen die we verloren in het vuur’ zijn traditioneler, maar ontlenen hun charme vooral aan het feit dat in die verhalen zeer moderne meisjes en jonge vrouwen centraal staan.

Van Agustina Bazterrica, ook een Argentijnse, verschijnt in mei ‘Schitterend lichaam’, een dystopie over een nabije toekomst, waarin een nieuwe maatschappelijke tweedeling is ontstaan: tussen mensen die eten, en mensen die gegeten worden, letterlijk.

Uit een heel ander land, Venezuela, komt de roman ‘The Night’, van Rodrigo Blanco Calderón: een merkwaardige draaikolk van naargeestige, soms ronduit griezelige verhalen, die allemaal op de een op andere manier gebaseerd schijnen te zijn op ware gebeurtenissen en schandalen in Venezuela.

Andrés Barba
Republiek van licht
Vert. Irene van Mheen De Bezige Bij; 208 blz. €21, 99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden