BoekrecensieEn toen vonden ze mijn vader

Andreas Jonkers zoekt zijn vader, maar houdt zichzelf erbuiten

Andreas JonkersBeeld Frank Ruiter

Andreas Jonkers reconstrueert het leven van zijn vader, die hij nauwelijks heeft gekend. Jammer dat hij niet vertelt wat dit met hem doet.

Een ‘verwarde man’, zo zouden we de vader van Andreas Jonkers (1990) nu noemen. Excentriek, enthousiast, maar ook iemand die niet goed voor zichzelf zorgde en op straat wat stond te schreeuwen. Wanneer zijn vader, Johan Uiterweer, op 1 januari 2004 met tweeënveertig verwondingen onder aan een talud wordt gevonden door een hondenuitlater, is het volstrekt onduidelijk wat er met hem gebeurd is. Is hij slachtoffer geworden van een misdrijf? Pleegde hij suïcide? Of was het toch een stom ongeluk? Met Uiterweers temperament en levensstijl was niets ondenkbaar.

Het houdt Jonkers ook eigenlijk niet zo bezig – Uiterweer was praktisch een vreemde voor hem geweest. Als Jonkers naar de condoleance en een paar dagen later naar de uitvaart is geweest, heeft hij zijn vader vaker dood dan levend gezien. Maar jaren later wordt Jonkers’ vriendin zwanger en met het aanstaande vaderschap dienen zich ook nieuwe vragen zich aan: waarom moest mijn vader zo aan zijn einde komen? En hoe word ik zelf een vader?

Het is het begin van een aangrijpende detective, of beter gezegd een reconstructie. Niet zozeer van Uiterweers dood, maar van zijn leven. In En toen vonden ze mijn vader  bezoekt Jonkers voormalige woonhuizen, voert hij gesprekken met familie en vrienden, en slaat hij dagboeken, agenda’s, brieven en kunst van zijn vader erop na. Hij vindt flarden van een grillig leven­­ met onafgemaakte studies, complexe familierelaties en opnames in een ‘neurosenkliniek’.

‘Missen’ is een te groot woord

Jonkers bezocht zijn vader één keer, in Amsterdam, twee jaar voor diens dood. Tijdens dat bezoek vraagt Uiterweer, wanneer ze in zijn woning bij het zolderraam staan: “Heb je het niet koud, jochie?” Als je vader je, gedurende je leven, niet meer dan een handvol vragen heeft gesteld, kun je ze maar beter onthouden. “Ik heb geen vader en ik hoef er geen”, besluit de jonge Jonkers. Even resoluut als doorzichtig, zoals alleen een kind dat kan. Een kind dat stiekem­­ had gehoopt op anders, of meer. ‘Missen’ is dan weer een te groot woord; Jonkers­­ zou niet weten wát hij dan zou moeten missen.

En toen vonden ze mijn vader is een zoektocht naar iemand die er niet meer is en die zich nauwelijks laat kennen – ook niet tijdens zijn leven. Vrienden en familie beschrijven­­ hem als onvoorspelbaar, onbereikbaar­­. Toch vangen we af en toe een beknellende glimp van hem op, zoals wanneer hij in zijn dagboek opvallend helder schrijft over zijn onophoudelijke worsteling met het leven, het kunstenaarschap en de verwachtingen van ‘de’ samenleving. “Ik heb het gevoel dat ik niets ben in vergelijking tot anderen. Ik kan mijn kansen niet benutten, want ik heb er geen vat op. Mijn leven lijkt waarlijk wel op een vergiet, het spoelt weg door de gaten en ik zie het nooit meer terug.”

De meer algemene vraag, wat ‘vaderschap’, of het ontbreken daarvan, betekent, probeert Jonkers te beantwoorden door middel van gesprekken met pedagogen en andere deskundigen en het raadplegen van, soms gedateerd, academisch onderzoek. Jonkers doet een stap terug om de hele kwestie op afstand te analyseren, terwijl je als lezer juist de diepte in wil. We zijn nu al zover gekomen Jonkers, je hebt ons deze hele geschiedenis aan de hand genomen en de pijn, onhebbelijkheden en gekte van je vader laten zien. Nu willen we weten wat dit met jou doet, met de zoon die hij niet kon opvoeden maar die zo gewenst en geliefd was. Laat je kennen.

Andreas Jonkers
En toen vonden ze mijn vader - Vader worden als je er nooit een hebt gehad
De Bezige Bij
224 blz. € 21,99

Lees ook:

Schrijver Walter van den Berg: De nieuwe vriend van mijn moeder bleek een seriële gezinsterrorist

Boosheid, onbegrip en overal aanvaringen. In zijn nieuwe roman Ruimte onderzoekt Walter van den Berg hoe zijn leven had kunnen escaleren als hij zich niet had ontworsteld aan het geweld in zijn jeugd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden