Recensie

Analyses in 'Het leven is onrechtvaardig' van Thomas Macho zijn te abstract

Beeld rv

Het leven is onrechtvaardig
Thomas Macho. 
Klement, 111 blz. € 14,99
★★★☆☆

Thomas Macho (1952) is een Oostenrijkse cultuurwetenschapper en filosoof. Hij schrijft voor verschillende Duitstalige kranten en opiniebladen, maar in Nederland is hij tamelijk onbekend.

Zijn ambitie

Macho gaat in op het vraagstuk dat vele krantenpagina's beheerst: onrechtvaardigheid. Door de aanhoudende informatiestroom valt het volgens Macho niet meer te ontkennen dat het leven onrechtvaardig is. We zien voortdurend wat er elders in de wereld gebeurt - 'in de oorlogstheaters van Syrië, het nabije Oosten, Afrika of Oekraïne'. Welk onrecht accepteren we, vraagt Macho zich af, en wanneer moeten we het bestrijden?

Het resultaat

Aan die beginvragen ligt het niet, die zijn urgent genoeg, maar toch stelt dit boekje teleur. We kunnen ons verantwoordelijk voelen voor elke vorm van leed en ongelijkheid, maar dat is niet te doen, zegt Macho, het is misschien zelfs onwenselijk. Maar op de vraag wanneer we ons aangesproken moeten voelen en wanneer niet geeft Macho geen duidelijk antwoord. Daarvoor zijn zijn analyses te abstract. Hij geeft genoeg voorbeelden. Hij wijst bijvoorbeeld op dramatische gevallen van kindersterfte: de kunstenaar Goya die 24 kinderen kreeg van wie er slechts één overleefde. Of componist Verdi die binnen zestien maanden zijn zoon, zijn dochter en zijn vrouw verloor. Maar Macho komt daarna niet verder dan zinnen als: 'Alleen al deze enkele, willekeurig gekozen voorbeelden tonen aan: het leven is onrechtvaardig, omdat de dood onrechtvaardig is.'

Meest abstracte passage

Ook het vraagstuk van de theodicee (over God die goed en almachtig is, terwijl er toch kwaad in de wereld bestaat) stelt Macho uitvoerig aan de orde. Waarom zijn er rampen, ziekte en pijn, terwijl een almachtige God die zou kunnen voorkomen? Verschillende denkers hebben hun tanden stukgebeten op de kwestie. Macho geeft veel aandacht aan Descartes en Pascal. De eerste verdedigde de goedheid van God, maar dat was moeilijk te rijmen met het kwaad in de wereld. De tweede benadrukte dat God 'oneindig onbegrijpelijk' was: het bleef gissen naar diens bedoelingen en verwijten waren derhalve ongepast. Interessant voor ingewijden, dergelijke discussies. Maar ze horen eerder thuis in een kloeke filosofiegeschiedenis dan een boekje dat begint als een pamflet.

Reden om het boek niet te lezen

Bepaalt de afstand tot het leed in hoeverre we ons iets van dat leed aantrekken? Of hebben we een universele hulpplicht? Kan hulp ook averechts werken? Nu hoeven filosofieboeken niet zo concreet te zijn als zelfhulpboeken die je vertellen hoe je in vijf stappen gelukkig wordt, maar Macho biedt de lezer geen antwoord op die prangende vragen. Een paar aanbevelingen, desnoods enkele wenken, waren welkom geweest.

Wat ook niet helpt, is het voorwoord dat Macho schreef bij de Nederlandse vertaling van zijn boekje. Hij schreef dat afgelopen voorjaar en daarin noemt hij de grote migratiestromen van 2015, het Oekraïne-conflict, de burgeroorlog in Syrië. Dat is een realiteit die nog maar amper bestond toen Macho in 2010 de voordrachten hield die de basis voor zijn boekje vormen.

Reden om het wel te lezen

Hoe is er in de loop der eeuwen nagedacht over onrechtvaardigheid? Macho geeft een helder overzicht. De oude Grieken komen aan bod, vroegmoderne denkers, maar ook hedendaagse filosofen als Martha Nussbaum en Amartya Sen. Handig als je meer wil weten over hun capabilities-theorie. Daar toont Macho zich een prima schoolmeester.

Lees hier meer boekrecensies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden