Review

Ames' verraad is de CIA nog lang niet te boven

James Adams: Sell Out (Aldrich Ames, the Spy who Broke the CIA); Michael Joseph, Londen (imp. Penguin); 322 blz. - £16,99.

Het meest verheugt Wiser echter dat hij die T-bars, 'those bastards across the river', zoals de 'vijanden' van de CIA bij de FBI bekend staan, een lesje kan leren, want het is één van hen die hij in de kraag gaat vatten: CIA-afdelingshoofd Aldrich 'Rick' Ames.

Snel handelen is geboden. Ames zal de volgende dag voor een speciale opdracht naar Ankara en Moskou vertrekken en de Amerikanen kunnen zich niet het risico veroorloven dat de spion voor altijd de bescherming van zijn Russische broodheren zoekt. Nee, Operatie Nightmover moet vandaag worden afgerond.

Enkele straten van zijn woning verwijderd wordt Ames, die door zijn bazen voor een laatste instructie naar kantoor is ontboden, door politiewagens naar de kant gesommeerd. Hij heeft niets in de gaten. Voor de minuut voorbij is, zit de CIA-medewerker met de handen geboeid achterin de politieauto en is hij op weg naar een van de FBI-bijkantoren. Eerst roept hij boos: 'Wat is dit? Jullie hebben de verkeerde'. Daarna mompelt hij voor zich uit: 'Nadenken. Nadenken. Nadenken'. Als hem wordt meegedeeld dat hij is aangehouden wegens spionage, roept Ames: 'Spionage? Je meent het niet!' Hij blijft het herhalen.

Op de autoradio hoort hij het nieuws over zijn arrestatie en die van zijn vrouw Rosario en dat de FBI begonnen is zijn huis te doorzoeken. Eindelijk begrijpend dat het er heel beroerd voor hem uitziet, laat hij het hoofd op de borst zakken en zegt slechts: 'Oh, fuck'.

Ze staan bekend om hun luxe smaak, Rick en Rosario Ames, maar als de agenten van de federale politie de fraaie villa aan Arlingtons North Randolph Street doorzoeken op tekenen van weelde, kijken ze toch wel even op. Ze treffen er onder meer een litho van Matisse, een gesigneerde tekening van Chagall, een met juwelen bezette Russische ikoon, gouden voorwerpen uit de tijd vóór Columbus, fijn porcelein, een dure camera, horloges, computers en stereo-apparatuur.

En overal door het huis liggen juwelen. Achttien stuks slingeren er rond de badkuip, waaronder een diamanten hanger in de vorm van een hart, een ring met steentjes van diamant en saffier en een parelsnoer van 75 centimeter. 'De juwelen lagen overal', meldt later een rapport. 'Het leek wel of er een ontploffing was geweest bij Tiffany's.' Een huishoudster weet zich later te herinneren dat Rosario elke dag wel iets kostbaars mee naar huis bracht.

Ze hebben het niet alleen breed laten hangen, die Amesjes, ze willen het ook weten. De villa die in 1989 wordt betrokken. is handje contantje betaald: 540 000 dollar, dan 1,2 miljoen gulden. 'De wenkbrauwen gingen wel even omhoog in de buurt', zegt voormalig buurman William Rhoads. Er is nog genoeg geld over voor de aanschaf van een splinternieuwe Jaguar en een Honda Accord. Weer gaan die wenkbrauwen omhoog.

Gasten van huize Ames wacht een sjieke ontvangst. De gastvrouw draagt een haute-couturejurkje, net nieuw aangeschaft ook al puilen haar kasten uit. En een van de zes achttien karaats gouden halssnoeren en de vier achttien karaats armbanden. De gastheer heeft een van zijn vier horloges om, meestal de Gucci of de Raymond Weil. Gegeten wordt er van Meissen porcelein, met sterling zilver bestek en de wijn wordt gedronken uit Frans kristal. De gerechten komen uit de vitrines van Dean & Deluca, Washingtons duurste delicatessenzaak.

Op het hoofdkwartier van de inlichtingendienst in Langley, even buiten de Amerikaanse hoofdstad, vragen ze zich wel af waar die Ames het van doet, maar de meesten veronderstellen dat hij geld heeft getrouwd. Alleen een vrouwelijke collega, die ook Rosario en haar familie kent en weet dat daar de weelde niet vandaan komt, gaat bij de interne controle alarm slaan met de mededeling dat Ames het nooit van zijn salaris kan doen en er dus wel moet bijklussen.

Tergend langzaam begint in 1990 het onderzoek. Het brengt al snel aan het licht dat Ames regelmatig zeer grote geldbedragen op zijn rekening stort, die nooit met zuinigheid en spaarzin kunnen zijn verkregen. Het blijft echter bij een routine-onderzoek. Tot Wiser en zijn mensen de zaak ter hand nemen en, na jaren van speuren en de strop verder aanhalen, de arrestaties verrichten.

In 'Sell Out' (Verraad) vertelt James Adams, Washingtons bureauchef van de Britse zondagskrant Sunday Times, hoe Ames negen jaar lang, van 1985 tot 1994, het spionagenet van de Verenigde Staten in de Sovjet-Unie te gronde richt. Adams doet dat, zoals uit bovenstaande fragmenten mag blijken, op boeiende wijze en met gevoel voor leuke details en anecdotes. Vrijwel iedere agent speelt Ames in handen van de Russen en hetzelfde doet hij met de namen van de belangrijkste informatiebronnen in de Sovjet-Unie. Tien van die bronnen kost het hun leven. Daarnaast schuift hij de KGB duizenden documenten toe.

Een unieke spion, noemt een hoge westerse functionaris Ames, die nu een levenslange gevangenisstraf uitzit. “Hij verried alles en iedereen zonder aarzeling. Zijn toewijding was absoluut en hij had geen enkel zetje van Moskou nodig.” En de leiding van de CIA zag niet, wilde niet zien dat er een spion binnen de muren van het hoofdkantoor zat, ook al waren er aanwijzigingen te over.

De gevolgen van Ames' werk zijn heden nog te voelen en het zal, zo liet de huidige CIA-directeur John Deutch onlangs nog weten, jaren duren voor de schade is hersteld. De uitspraak van een hoge functionaris van de Britse spionagedienst is weinig opbeurend: “Toen wij Kim Philby kwijt raakten aan de Russen kostte het ons twintig jaar om ons te herstellen. De CIA zal er net zo lang over doen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden