BoekrecensieAmerikaanse literatuur

Amerikaanse schrijft daverend debuut over een echtscheiding

In haar meeslepende roman ‘Fleishman zit in de problemen’ duidt Taffy Brodesser-Akner de moderne mores in huwelijk en vriendschap

Maak kennis met Toby Fleishman: 41 jaar, vader van twee, hepatoloog in New York, en boos. Toby ligt in scheiding. Het was klaar met Rachel. “De laatste jaren was alleen hun haat echt intiem geweest.”

In de met veel tamtam in Amerika verschenen, daar heel succesvolle, spetterende huwelijksroman van de debuterende Taffy Brodesser-Akner spuit Toby zijn gal tegen een meelevende vriendin, oud-studiegenoot Elizabeth, een journalist, die zijn relaas omvormt tot een roman.

Waar ging het mis met Rachel? Zo dubt Toby. Misschien al tijdens de eerste ontmoeting. ­Studenten waren ze destijds en Rachel had ­Toby op een feestje toevertrouwd dat ze als het even kon de rest van haar leven deals wilde ­maken. Die avond al had hij het tegen haar af­gelegd toen ze eenvoudigweg met een ander aanpapte nadat hij de onderhandelingen over wie de drank moest halen dreigde op te schorten.

Of was de breuk ontstaan na de geboorte van hun eerste kind, toen zij hem na de 35 uur durende hel van een bevalling had toegebeten dat ze erin was geluisd? Dat ze wel had gezien hoe hij lieve woordjes tegen de baby had gefluisterd en dat zij nu kon worden afgedankt.

Of was de salariskloof debet aan de scheur in hun relatie? Toby was goed voor drie ton, maar Rachel verdiende sinds enige tijd vijftien keer zoveel. Nadat ze op stand waren gaan wonen, kregen ze andere vrienden. Als je de mensen zo mocht noemen in wier ogen hij met zijn artsenloontje een eenvoudige poor boy was, een opvatting die door Rachel werd gedeeld – had hij maar wat ambitie moeten tonen!

Taffy Brodesser-AknerBeeld Ali Smith / Guardian / eyevine

Als de val van Rome

Rachel was gewoonweg te onevenwichtig, egocentrisch, irrationeel, verknipt, zo lijkt. En zo kwam er een eind aan veertien jaar huwelijk.

“Het was als met de val van Rome: eerst geleidelijk, en toen in één keer.”

Voorval na voorval bouwt de lezer een beeld op van het huwelijk, en hoe Toby zijn leven na de ondergang moet herbezien. Verteller van dit al is zoals gezegd niet Toby zelf, maar studievriendin Elizabeth tegen wie Toby helemaal leegloopt, en die aanvankelijk een inlevend luisterend oor biedt. Ze kijkt zelfs gerust mee op zijn telefoon en ziet dan niet alleen de berichtjes en – sans gêne – evocatieve foto’s van de dames die nu wat met de kersverse divorcé willen, maar ook de vuiligheid die (dixit Elizabeth) ‘pterodactylus’ Rachel over hem heen stort.

En dan opeens is Rachel helemaal verdwenen. De kinderen heeft ze onaangekondigd bij Toby gedumpt, waarna ze met de noorderzon is vertrokken. Na anderhalve week stilte, als Toby met zijn kroost in hun (haar!) luxueuze buitenverblijf in hun (haar!) bed van 26.000 dollar exclusief matras van 5700 dollar ligt, dan pas geeft hij het aan zichzelf toe: “Fleishman zit in de problemen.” Vriendin Elizabeth schrijft het allemaal op en maakt die laatste woorden tot titel van haar roman over Toby.

Ingedutte huwelijk

Maar in die invoelende rol van verteller Elizabeth die de lezer zo meesleept, schuilt ook de crux van dit boek. Elizabeth is Brodesser-Akners alterego. Net als de auteur groeide ze op in een Joods-orthodox gezin, en woont ze nu – getrouwd, twee kinderen – in New Jersey. Net als de auteur is ze journalist en werkte ze ooit voor een gerenommeerd mannenblad. “Ik schreef voornamelijk over mannen”, aldus Elizabeth. Het is “de enige manier om mensen zover te krijgen dat ze naar een vrouw luisteren, door haar verhaal te vertellen via een man; vermom je als man, en plotseling vinden ze je wél belangrijk”.

Gaandeweg schrijft Elizabeth zichzelf steeds nadrukkelijker het verhaal in. Dan gaat het ook over haar eigen ingedutte huwelijk en over haar vriendschap met Toby. Leuk en aardig dat haar vriend maar blijft ratelen over zijn problemen, maar wanneer informeert hij eens naar haar?

En is de sympathie van de lezer aanvankelijk eenzijdig op Toby gericht, de genegenheid verschuift allengs naar Elizabeth, en ja, naar Rachel, want Toby kan mooi praten, maar we maken allemaal een verhaal van ons leven en wie zegt dat het verhaal van de ander hetzelfde is?

Hoe denkt Rachel eigenlijk over haar stukgelopen relatie?

Mansplainer

Zo wordt ‘Fleishman zit in de problemen’ uiteindelijk meer dan alleen met veel vaart opgediend literair feminisme over een mansplainer die de kous op zijn kop krijgt. Het is een in vorm en inhoud geraffineerde, slimme roman die gek genoeg het huwelijk ook weer niet helemaal onderuithaalt. Zo is het Elizabeths overtuiging dat een huwelijk ‘iets is wat je samen hebt gemaakt, met jou als één ingrediënt’. Het is wat krukkig geformuleerd – uitzondering in verder zwierige fictie –, maar het raakt de kern van de roman en geeft stof tot nadenken over het eeuwenoude instituut. Kwaad zijn op je partner heeft weinig zin want “je kunt je er niet los van zien. Je kijkt naar je vrouw en je ziet niet echt iemand op wie je kwaad bent. Je kijkt naar je vrouw en je ziet je eigen handicaps en mismaaktheid. Je bent kwaad op wat je zelf hebt gemaakt. Je bent kwaad op jezelf.”

Oordeel: slimme, spetterende huwelijksroman

Taffy Brodesser-Akner
Fleishman zit in de problemen
Vert. René Kurpershoek en Karina van Santen Prometheus; 400 blz. € 22,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden