RecensieGreat American Novel

American Psycho: Daar heb je Trump weer!

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we wekelijks een Great American Novel. Deze keer: American Psycho.

Jaren geleden heb ik mijn exemplaar van American Psycho boos weggegooid. Het was ergens in de jaren negentig, ik woonde in een studentenhuis en weet nog dat ik rondkeek of niemand het zag.

Weggooien hielp trouwens niet, want ik herinner me haast alles nog van de shock ­novel van Bret Easton Ellis. De absurde geweldscènes natuurlijk (probeer niet te bedenken wat je kan doen met een plastic buis, een rat en een stuk brie), maar ook de ellenlange beschrijvingen van peperdure kostuums, haargels, face-scrubs, de dagelijkse routine van het terugbrengen van video­banden en het bezoek aan de sportschool, de restaurants en clubs, de non-gesprekken, de totale leegte.

Gelukkig had ik het tegelijk gelezen met een vriend, dit was een boek waarover je met iemand in gesprek moest zijn – bij voorkeur niet iemand die preekte dat het walgelijke postmoderne pulp was, wat het overigens misschien wel is, maar iemand die wilde toegeven dat hij behoorlijk in de war was van het verhaal van Patrick Bateman, de psychopathische investment banker die mooie vrouwen verkracht, martelt en vermoordt in zijn luxeappartement in Manhattan (met Tom Cruise als buurman).

Satire op het doorgeslagen materialisme van yuppen

De controverse rond American Psycho in 1991 was groot. Welwillende critici lazen het als een vlijmscherpe satire op het doorgeslagen materialisme van yuppen in de jaren tachtig, voor de boze tegenstanders was het een slecht geschreven, inhoudsloos vehikel voor sadisme en vrouwenhaat. Bret Easton Ellis wilde naar eigen zeggen een ‘portret van een generatie’ schrijven. Dat was dus mijn generatie.

Wat heeft Ellis precies te melden over die generatie? Niet bar veel: dat zij uit is op kicks, geen empathie kent en geen greintje moreel besef bezit. Het is de wereld waar Trump steenrijk in werd. Ja, daar heb je hem weer. Trump overal bijhalen is ook een vak, ik geef het toe, maar het grappige is dat Trump in American Psycho daadwerkelijk een rol speelt. Niet als personage, maar als de grote held van Patrick en zijn vrienden, de vastgoedmagnaat in zijn grab ‘m by the pussy hoogtijdagen.

Bateman probeert op de feestjes van Trump te komen en een plek te krijgen in de restaurants waar hij eet. In het laatste deel van het boek, als Bateman in het nauw komt en alle moorden bekent, wordt hij niet geloofd. De Patrick Batemans van deze wereld komen overal mee weg, inderdaad, net als de Trumps. Een andere lezing is ook mogelijk: dat de moorden niet echt hebben plaatsgevonden, behalve in Batemans brein.

Dwangneuroses en statusangst

American Psycho is nogal een saai boek, of liever eentonig, in letterlijke zin. Er wordt één register bespeeld, één punt gemaakt, Bateman is als personage net zo leeg als het milieu waarin hij verkeert. In feite lijdt hij aan dwangneuroses en statusangst, hij hecht zo aan routine dat een kleine hapering in het dagritme hem van slag brengt. Daar kun je best wat mee als romancier.

Toch is Bateman psychologisch gezien oninteressant, sterker nog, je zou geen halve avond met hem kunnen doorbrengen zonder je dood te vervelen. Hij heeft niets te melden, geen humor, niets sprankelends. Hij is veroordeeld tot eeuwig rondhangen in de opgefokte wereld van deze roman.

DIT IS GEEN UITGANG, is de slotzin. Ik begrijp nog steeds dat ik het boek weggooide, maar die laatste woorden zijn wel profetisch: van dit boek kom je niet af.

Beeld -

Bret Easton Ellis
American Psycho
VertalingBalt Lenders
Ambo Anthos; 544 blz. € 12,50

Lees ook:

‘Millennials kunnen de tegenslagen van het echte leven niet verkroppen’

De Amerikaanse schrijver Bret Easton Ellis leest in zijn essaybundel ‘Wit’ Generatie Mietje de les. Deze jongvolwassenen zijn overgevoelig en frustreren‘ieder volwassen debat’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden