De Nachtwacht wordt dit jaar gerestaureerd, maar honderden amateurs hebben vervangende tekeningen en schilderijen gemaakt.

Nieuws Rijksmuseum

Altijd al je eigen kunstwerk naast die van Rembrandt willen hangen? Dat kan nu

De Nachtwacht wordt dit jaar gerestaureerd, maar honderden amateurs hebben vervangende tekeningen en schilderijen gemaakt. Beeld AFP

Selfieschilderijen met Rembrandt, De Nachtwacht met politieagenten en De Geslachte Os van kaarsvet. Voor het eerst kreeg iederéén de kans om met een eigen variatie op Rembrandt in het Rijksmuseum te hangen.

Stripfiguren uit de Donald Duck, voetballers van FC Utrecht, beren, politieagenten, The Beatles, brandweerlieden en alle typetjes van André van Duin. Tientallen interpretaties van Rembrandts meesterwerk De Nachtwacht hangen naast en onder elkaar in het Rijksmuseum.

De expositie Lang Leve Rembrandt toont dat de grootste Nederlandse kunstenaar nog springlevend is, een grote inspiratiebron voor velen. Voor het eerst bood het Rijksmuseum iedereen de kans met eigen werk in het museum te hangen. Uit ruim 8000 inzendingen zijn 575 werken geselecteerd en tentoongesteld. Maandag is de opening.

Uit liefst 95 landen – van Kazachstan tot Australië en van Tunesië tot Venezuela – doken geïnteresseerde kunstenaars op, jong en oud. Een man vloog speciaal over uit Brazilië om het schilderij van zijn dochter te brengen. Zelf was ze verhinderd vanwege eindexamens. 

Toegankelijk

“Rembrandt is een heel toegankelijke kunstenaar”, zo verklaart conservator Pieter Roelofs zijn aantrekkingskracht. “Hij idealiseert niet, hij poetst niets weg, hij geeft zichzelf, maar ook anderen, weer zoals ze zijn, met hun krachten en zwaktes. Het is een man met een randje, iedereen kan zich wel met een deel van hem identificeren. Hij is er altijd geweest en is een kunstvriend van iedereen geworden.”

Wat opvalt is de moderne jas die Rembrandts klassieke werken krijgen. Zo hangt het schilderij ‘De geslachte os’ van het Louvre in Parijs hier heel fysiek van rood, roze en wit kaarsvet aan elkaar. De monnikspij op ‘Titus in een habijt’ is vertaald in bruine hoodies. En op ‘De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp’ staan kinderen niet over een lichaam gebogen maar bestuderen ze de knoppen van een DJ-mengtafel.

Rembrandts Jan Six en Hendrickje Stoffels veranderen in hedendaagse idolen als acteur Benedict Cumberbatch en rapper Post Malone. En soms dragen ze plots een smartphone in plaats van een waaier, het hippe accessoire van de zeventiende eeuw.

Groot voorbeeld

Heel populair is de Rembrandt-selfie: kunstenaars schilderen zichzelf samen met Rembrandt. Roelofs: “Ze willen denk ik een directe verbinding maken met hun grote voorbeeld, laten zien dat ze geïnspireerd zijn door hem. Het is mooi om te zien hoe hij toegeëigend wordt. Rembrandt is van iedereen.”

Niet alleen kinderen en amateurkunstenaars stormden op deze wedstrijd af. Gerenommeerde namen als Henk Helmantel, Tjalf Sparnaay en Diederick Kraaijeveld haalden hun neus er niet voor op; hun ‘Rembrandts’ hangen gebroederlijk naast kindertekeningen en geborduurde wandkleden.

Lois Wall – ‘291’

291 Beeld Lois Wall

Eerlijk gezegd had de 17-jarige Lois Wall ‘niet super veel’ met Rembrandt. Maar de Rotterdamse kon de oproep voor Lang Leve Rembrandt toch niet laten schieten. Ze studeert komend jaar mode in Arnhem en dacht als ontwerper in spe: waarom maak ik niet een kledingstuk geïnspireerd op Rembrandt?

“Ik begon hem best wel te onderzoeken, heb veel filmpjes over hem gekeken op YouTube. Vooral het licht- en donkercontrast waar hij veel mee speelde, sprak mij erg aan. Dat kon ik goed gebruiken voor een outfit. En ik heb zelf ook veel etsen gemaakt, ik zat op een kunstzinnige middelbare school.”

“Het pak is zwartwit geworden. Ik heb uitvergrote foto’s gemaakt van delen van Rembrandts bekende zelfportret, waar hij wat verdwaasd op kijkt. De prints zijn doorschijnend. Zodat er op sommige delen letterlijk licht naar binnen schijnt in het pak.”

De outfit, ontworpen met tweedehandskleding, heet daarom ‘291’. “Rembrandt heeft 290 etsen gemaakt. Ja, dit is de 291ste haha. Of er nu een collectie van Rembrandtkledingstukken komt? Misschien ga ik er wel mee door, dat zou heel cool zijn.”

Groep 5 De Weidevogel - Toren Ransdorp

Toren Ransdorp Beeld Groep 5 De Weidevogel

“In Ransdorp staat een toren die ooit getekend is door Rembrandt”, zegt Jorie Wieriks. Als ‘juf op straat’ organiseert ze lessen over cultureel erfgoed rondom basisscholen. Zo ook met groep 5 van De Weidevogel, ten noorden van Amsterdam.

Rembrandt had een relatie met Ransdorp, omdat zijn tweede vrouw er woonde: Geertje Dircks. Ze was eerst het kindermeisje van zijn zoon Titus. Tot zijn vrouw Saskia overleed. “Ja, de kinderen wisten wel dat Rembrandt meerdere vrouwen heeft gehad”, lacht Wieriks. “Ze vonden het vooral sneu dat hij van Geertje maar twee tekeningen had gemaakt.”

Een van de 19 kinderen woont in het huisje waar Geertje ooit woonde. “We vroegen hen waar hij gezeten moet hebben tijdens het tekenen. ‘Het bruggetje’, riepen ze. Heel duidelijk. Ze holden er hard naartoe, we konden ze nog net bijhouden. Daar hebben ze heel theatraal met alpinopetjes op visserskrukjes getekend samen met kunstenaar Barbara Wichers Hoeth.”

De kerktoren is nu niet zomaar een toren meer. “Het is iets geworden waar ze trots op kunnen zijn. En als kroon op hun werk hangen hun tekeningen nu zowel in de toren als in het Rijks.” Wieriks grinnikt: “Bij de meeste van mijn projecten gebeurt dat niet, hoor.”

Hendrika ter Elst – ‘De Brief’

De Brief Beeld Hendrika ter Elst

Toen bij Hendrika ter Elst in 2003 borstkanker werd geconstateerd, kwam ze bij een oncoloog in New York terecht. De man, met een spreekkamer als een Nederlandse zeventiende-eeuwse huiskamer, bleek totaal idolaat van Rembrandt.

‘Hendrickje’, zei hij tegen haar en vroeg haar een boek uit de kast te pakken. Ter Elst kreeg het schilderij ‘Bathseba met de brief van koning David’ onder ogen, waarvoor Hendrickje Stoffels in 1654 poseerde. Kunsthistorici namen jarenlang aan dat Rembrandts derde vrouw was omgekomen door borstkanker. “That Hendrickje did not make it, but this Hendrickje will!” zei de oncoloog naar haar wijzend. En hij kreeg gelijk.

“Het schilderij is een prachtig naakt, intiem, waar je naar gluurt”, zegt Ter Elst, geboren in Hengelo, woonachtig in New York. Ze koos ervoor een detail uit te lichten voor haar ets, gemaakt met zonnelicht en uv-stralen. Het werd de brief die Bathseba krijgt van de verliefde koning David. “Haar borst of haar gezicht was te plastisch, niet poëtisch genoeg. En de brief heeft een bredere impact voor mij. Ik was bij de oncoloog voor een diagnose die ook op papier stond, in een ruim verband kun je dat voor mij als het kernstuk van het schilderij zien.”

Lees ook: 

Wat als Rembrandt met een Bic-balpen had getekend? Irma Boom bedacht hoe dat eruit zou zien

Als Rembrandt nu leefde had hij misschien wel met een Bic-balpen getekend. Hoe dat eruit zou zien? Dat zie je aan de gevel van het Rijksmuseum, het is de blikvanger voor ‘Alle Rembrandts’.

Noem deze Rembrandt toch ‘Twee Amsterdammers’

De titel van een schilderij kan veel zeggen over de blik van de kijker. Neem Rembrandts ‘Twee Afrikaanse mannen’. Literatuurwetenschapper Agnes Andeweg wil dat werk niet alleen door een slavernijbril bekijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden