Beeld Trouw

PoëzieJanita Monna

Alsof de dichter de kaartenbak ‘Nederland’ omgekieperd heeft

En ongeveer gelijktijdig met het moment waarop ‘Nederland patiënt geworden was’, las ik: “434. in een uitzonderlijke tijd te leven en welke gebeurtenissen toen / als belangrijk golden de ondergangsmythes de citaten uit boeken / die over verlies en teloorgang gingen”.

Huiveringwekkend actuele woorden, uit ‘Residuen’, een gedicht dat een nogal angstaanjagend toekomstbeeld schetst, met mensen die nog slechts overblijfselen zijn van wat ze eens waren. Het gedicht is te lezen in ‘Nederland in stukken’, de derde bundel van Maarten van der Graaff, die voor zijn debuut ‘Vluchtautogedichten’ in 2014 de C. Buddingh’-prijs won.

‘Nederland in stukken’ is een verontrustende bundel, al vanaf de allereerste pagina waar Van der Graaff zijn lezers een ‘contract’ voorschotelt, in bijbehorende notariële taal. Een ‘contract tussen man en jongen’, of eigenlijk de verwoording van een aanranding van een jongen door een volwassen man, van emotie ontdaan, zoals gebruikelijk bij contracten. Maar juist die formele taal, maakt de lading des te groter: “de man verbindt zich jegens de ouders van de jongen / een excuus te bedenken voor de verplaatsing van de man/ en de jongen naar het speelveld / hierna te noemen / de liefde voor tekenen en schilderen / hierna te formuleren als / zullen we samen de Mont Saint-Michel gaan tekenen?”

Behalve een contract, bevat ‘Nederland in stukken’ een ‘Word-document’, een ‘Index’, ‘residuen’ – geen begrippen die je direct met poëzie associeert. Toch is het dat. Ten minste voor wie het idee dat gedichten moeten rijmen en in metrum gegoten regels moeten hebben, los wil laten.

‘Word-document Nederland’

Van der Graaff zet de poëtische vorm naar zijn hand, zoals hij dat in eerder werk al deed. Zijn regels horten en stoten, doordat op onverwachte momenten een punt is geplaatst, of een regelnummering de stroom doorbreekt.

In de afdeling ‘Word-document Nederland’ is het is of de dichter de kaartenbak ‘Nederland’ omgekieperd heeft. Of hij documenten, verslagen en wat niet meer uit archieven heeft gevist (de uitgeversbrief die de bundel begeleidt, suggereert zoiets), om daar fragmenten, zinnen, woorden uit te knippen, die hij vervolgens zo samen plaatst dat een spannend, nieuw geheel ontstaat: “Wegwijzer voor de insprekers. Schriftelijke reacties indienen voor januari / 1991. Blanje. Evidencebased. Oranje. Ik werd wakker in je. Verordening. / Westelijke randweg.”

Snippers taal die een kritisch beeld oproepen van Nederland, van gebeurtenissen die het land maken tot wat het is. Een geschiedenis en toekomst waarvan ook de dichter deel uitmaakt: “Mijn leven – d.w.z. de catalogus waaraan ik ben toegevoegd – / bestaat in een serie.”

‘Nederland in stukken’ roept vragen op over identiteit, over wat mensen bindt, over wat een land tot gemeenschap maakt: “De Nederlandse commune wil graag over je coming-out horen / en niet aan de koloniën denken.” Een onderzoek naar hoe het persoonlijke zich verhoudt tot het gemeenschappelijke.

Dit is poëzie die het denken scherpt, hoogst actueel en noodzakelijk.

Achtste document

Videotheken. In faillissement wegzakkend. Grondige terreinverliezers. Dan lachend.

We zijn. Normale mensen. Toont liefst haar werk. Orderpickend. Borssele. Oesters

inslaan. Standvastig jaargetij. Een soort. Oost-Europese planningsorganisatie. Fort Buku.

Microscopisch. Daar. Koudere. Oorlog. Als een veenbrand. Kleinburgerlijk-huiselijke.

Zwanenburgbaan. Flat white. Supremacy. Zelfportret

1990. Kabeljauwse. Omliggende kernen. Buitengewoon brisant.

In het werkdocument. Oliën. Geraffineerde folteringen. In het Rijks. Het Stedelijk.

Het nabijheidsprincipe. Een van de duizenden die aan je denken. In mijn land.

Maarten van der Graaff

Maarten van der Graaff
Nederland in stukken
Pluis; 76 blz. € 21,99

Janita Monna schrijft wekelijks over poëzie voor Trouw

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden