Opinie

Als nijvere bijen in een Japanse tuin

AMSTERDAM - Wie denkt dat in het Andriessen-programma van Het Nationale Ballet ook een glansrol voor het Nederlands Balletorkest is weggelegd, komt bedrogen uit. Hoogtepunt van de avond is de solo van Rita Jezerskyte op de ijle klanken van een speelgoedpiano, bespeeld door Tomota Mukaiyama. Zo broos als een rozenknopje betreedt Jezerskyte in rood-roze tutu het lege toneel, een naïef balletmeisje met de allures van een stervende zwaan.

Eva van Schaik

Zittend tussen oplichtende ijssculpturen heeft Mukaiyama zojuist de akkoorden van haar koto uit het tweede deel van 'Trilogie voor de laatste dag' (1996) laten wegsterven. En dan gebeurt het wonder. Op een verhoging achter een stellage met uitwaaierende stengels van staal laat de pianiste op 'The Memory of Roses', Andriessens contemplatieve compositie uit 1992, de jonge Jezerskyte uit haar ineengezegen houding herrijzen.

Op slag is duidelijk waarom zij voor de Benois-dansprijs is genomineerd. Nu eens klapt zij koket dubbel, bijna potsierlijk als een 19de-eeuwse Coppelia haar rood omkranste achterste omhoog stekend. Dan weer laat zij haar lichaam wuiven en zweven, in een fenomenale beheersing van haar benen en armen.

Als zij zich tot slot met stuifmeel laat besproeien wordt duidelijk dat zij het doel belichaamt waarnaar de vijf dansparen in het voorgaande deel 'Tao' (uit 'Trilogie voor de laatste dag') zo naarstig hebben gezocht, als een stel nijvere bijen in een Japanse tuin.

Nee, het is niet de hamerende wilskracht waarmee Krisztina de Châtel 22 dansers met het eerste deel van 'De materie' laat worstelen. Ook zijn het niet de strakke taptoeformaties van 24 dansers in Van Manens 'Symfonieën der Nederlanden' die het beste van Het Nationale Ballet naar boven halen.

Die tien bijen en die ene bloem in 'Tao', de première van Krysztof Pastor, gaan met het eerbetoon aan Andriessen aan de haal. Zij zorgen voor een breekbare sfeer, waarin associaties met vergankelijkheid en erotiek vrij spel hebben. Onder aanvoering van het koppel Kumiko Hayakata en Rubinald Rofino Pronk, worden hitte en koude, mannen en vrouwen verenigd en kneden alle dansers zich als het ware tot een bal van menselijke was. Een oplichtende diagonaal creëert een stroom van voorbij vliedende contacten die vergezeld gaan van het hoge aanhoudende gezoem van de strijkers en het gezang van twee sopranen en twee alten. Tijd verglijdt, terwijl de pianiste, half verscholen achter de stalen stengels, via een videoprojectie van haar ogen op hen neerkijkt.

Pastors nieuwste ballet, kortweg 'Tao' genoemd, is vol nuances en subtiele details, met een beeldtaal die de balletdansers al zovele jaren op het lijf geschreven lijkt. De gedachte dat ditmaal vooral Toer van Schayk over de schouder van deze choreograaf mee kijkt, wordt versterkt door het door Pastor zelf ontworpen toneelbeeld, gloedvol belicht door Bert Dalhuysen.

Heel wat minder gelukkig viel zijn belichting uit van 'Slag', de première van De Châtel. Hoe dominant de spoorbrug en de drie verschuivende houten blokken in het luchtruim daarboven ook zijn, van een metallic glans over de malende en pompende dansers is geen sprake. Ook de motorische zuigkracht, kenmerkend voor de De Châtels uitputtingsslagen, blijft achterwege in het schokkerige, vaak ongelijke gehups van de balletmassa. Deze dansers uit de laagste regionen van het gezelschap ogen te rank en lichtvoetig, om het vereiste, aan de aarde gebonden weerwerk te leveren. Hadden zij meer ervaren solisten in hun midden nodig om de kar te trekken? Kwam het door gebrek aan een pakkende dramaturgische vondst of door een te laag afgestemd volume van de muziektape, dat deze slag met de materie op een deceptie uitliep?

Ook Van Manens 'Symfonieën der Nederlanden' (1987) is een te korte, luchthartige toegift om die teleurstelling weg te werken. De marcherende colonnes mannen en vrouwen leveren in hun blauwe maillots en zwart-wit bovenlijfjes fraaie kaleidoscopische taferelen. Ondanks enkele onruststokers met gebalde vuisten zegeviert de homogeniteit van twee harmonieorkesten. Maar deze dertien vermakelijke minuten zijn niet de uitsmijter die Andriessen wel verdiende.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden