TaalPeter-Arno Coppen

Als je niet overtuigd bent van regen, ben je dat dan wel van droogte?

Het is in deze rubriek al eerder besproken: schaalbegrippen en ontkenningen vormen geen goed huwelijk. Betekenissen kunnen snel twee kanten op schieten, en het is dan vaak niet duidelijk wat iemand bedoelt, of wat er nou echt staat. In de lezersrubriek van Trouw van 6 november staat een reactie van Joost Niemöller op een column van Stevo Akkerman. De laatste had een citaat van Niemöller bekritiseerd waarin deze beweerde dat hij ‘niet overtuigd was dat er geen gaskamers zouden zijn’. Niemöller verdedigde zich door de context van het citaat toe te lichten, maar hij zei ook dat het een dubbele ontkenning betrof, en dat de betekenis dus eerder zou zijn dat hij er juist wél van overtuigd was dat er gaskamers zouden zijn.

Het kan natuurlijk heel goed zijn dat Niemöller dat inderdaad bedoeld heeft, maar het schaalbegrip ‘overtuigd zijn’ zorgt wel voor verwarring. ‘Ergens van overtuigd zijn’ is namelijk iets wat in een bepaalde mate kan gelden. Je kunt ergens een beetje van overtuigd zijn, heel erg, of bijna.

Schaalbegrippen met ontkenningen combineren

Om de betekenis nader te onderzoeken kun je het beste de beladenheid uit het voorbeeld halen. Stel je maakt ervan ‘Ik ben niet overtuigd dat er geen regen komt’. Je ziet nu dat de ontkenning vooral betrekking lijkt te hebben op het schaalbegrip: ‘Ik ben er niet van overtuigd geráákt dat er geen regen komt’. Er is een poging geweest om mij ervan te overtuigen dat het droog zou blijven, en die is niet gelukt.

Kan die zin nu betekenen ‘Ik ben ervan overtuigd dat het droog blijft’? Moeilijke vraag! Er is geen poging geweest om mij ervan te overtuigen dat het droog zou blijven, het is eerder de poging om mij van het tegendeel te overtuigen die mislukt is.

Ik heb al eerder beweerd dat de menselijke hersenen niet geschikt zijn om schaalbegrippen met ontkenningen te combineren. Dat laat dit voorbeeld maar weer eens zien.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden