Als het woedt

Woede hoort niet, is de teneur in de spirituele traditie. Woede, toorn, gramschap is zelfs een van de zeven 'hoofdzonden' en moet minstens beteugeld, gekanaliseerd worden. Maar elk van de vier evangelisten laat Jezus briesend rondmeppen in de voorhof van de tempel. In het Oude Testament valt woede als karaktertrek van God meer op dan zijn zachte krachten. De ziel heeft met woede een gecompliceerde verhouding.

Pieter van der Ven

Aan dat thema wijdt Speling, kwartaalblad voor bezinning, een nummer onder het motto 'De kracht van de woede' (uitg. Gianotten, Tilburg). Moraaltheoloog Frans Vosman spreekt van vruchtbare woede - felix ira, 'gelukkige toorn', met een knipoog naar de felix culpa, de Adams 'gelukkige schuld' uit de katholieke paasliturgie. Na een gang langs Seneca en Gregorius de Grote, Lactantius en Thomas en anderen concludeert hij: ,,De woede (en het verdriet) mag blijven, al reist zij, net als elke gemoedsaandoening die niet wordt vastgehouden, op haar eigen tijd toch weer weg. De woede mag blijven, want zo komt men pas in contact met wat men is en wat men werkelijk van belang vindt. De woede is niet verwerpelijk, wél het vastklampen aan eigen gelijk. Ook de keerzijde van de woede, de aandrift om anderen te vernederen omdat je omlaag bent gehaald, moet niet verworpen worden. Het is een grote kracht om te weten wat de concrete waardigheid van de mens is, een kracht vele malen groter dan een politiek pamflet met eenduidige beweringen omtrent ieders onvergankelijke waardigheid. Dit kennen geschiedt in het geleefde lichaam. in de gemoedsbewegingen.''

Inigo Bocken (filosoof te Nijmegen) houdt in 'Speling' zelfs een 'pleidooi voor de woede' - tegenover het in de overlegcultuur absoluut en politiek correcte verbod op de woedeuitbarstingen. Afgelopen zaterdag toonden de kranten een foto van Japanse parlementariërs die van zo'n taboe kennelijk geen last hebben en er lustig op los timmeren, de vrouw met split bovenop de keurige pakken. In onze ogen diskwalificeren zulke lieden zich en zetten ze zichzelf voor schut.

Niet voor Bocken. De woedende wiskundeleraar, die hem ooit een borstel naar z'n kop smeet omdat hij weer eens iets niet wist, maakte van de jonge Inigo geen briljante mathematicus maar liet hem wel ,,kennismaken met de noodzaak strijdbaar door het leven te gaan''. Woede als ,,opvoedkundig principe waarmee gevoelige jonge zielen worden geïnitieerd in de confrontatie met de harde werkelijkheid.''

Bocken: ,,Het verbod op woede is de uitdrukking van het onvermogen om te leven met de tragische afgronden van het bestaan, de diepe breuken die zich voordoen in onze pogingen de dood af te wenden en alles gelijkmatig te beheersen. Woede is de ontdekking dat het in ons woedt en in dit woeden stoten wij op de grenzen van onszelf, van ons karakter, van ons lichaam, van de regels waarmee de mensen de latente onrust van het leven aan banden proberen te leggen.''

In het opinieblad VolZin blikt de vroegere dominee, Vara-topman en scriba van de hervormde kerk Albert van den Heuvel terug op zijn leven en de vele illusies en niet-uitgekomen dromen. En wat als ooit blijkt dat zijn geloof een illusie was? Voor menigeen een reden voor bittere woede maar niet voor Van den Heuvel. ,,Ik zou het niet betreuren, omdat ik uit die illusie heb geleefd. Als God niet bestaat heeft hij mij tóch uitgevonden. Hij heeft mij gemaakt tot wat ik ben, hij heeft mij leren leven met teleurstellingen en mijn moed gerevitaliseerd op momenten dat het leven niet zo op rolletjes liep als ik wel had gehoopt.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden