Boekrecensie

Als het publiek niet meer komt, gaat Tivoli toch gewoon naar het publiek

Menno Tielemans, teamleider sales van Tivoli, thuis aan het werk. Beeld Lina Tielemans
Menno Tielemans, teamleider sales van Tivoli, thuis aan het werk.Beeld Lina Tielemans

Dat we sinds maart 2020 niet helemáál zonder kunst en cultuur zitten, danken we aan vindingrijkheid in die sector. TivoliVredenburg geeft met een nieuw boek een kijkje in de creatieve keuken.

Rufus Kain

Elke lockdown ‘heb zijn voordeel’. Begin 2020 vreesden ze bij TivoliVredenburg nog dat de verplichte opheffing van de rookruimte voor gedoe zou zorgen. Maar in de afwezigheid van publiek werd het grote hok op de zesde etage stilletjes opgedoekt, en omgebouwd tot een podcast- en radiostudio.

Een broodnodige verbouwing, want net als veel podia moest TivoliVredenburg zich door de coronacrisis vliegensvlug ontwikkelen van concertzaal tot radio- en televisiezender. Het nieuwe boek OFF/ON: Concertpodium tijdens een pandemie laat zien met hoeveel horten en stoten zo'n kentering gepaard gaat.

Vier camera's, drie lenzen, één statief

Projectleider Sieuwe Kooistra weet er alles van. Hij kreeg de opdracht een begroting te maken voor Tivolis nieuwe livestream-tak. Offertes werden opgevraagd en goedgekeurd, bestellingen werden geplaatst. ‘Maar die spullen kwamen tergend langzaam binnendruppelen door vertragingen in de bezorging of de fabricage door corona’, vertelt hij in het boek.

Op 8 november werd officieel Studio TivoliVredenburg gelanceerd, maar het zou nog meer dan een maand duren voordat alle apparatuur binnen was. “Je moet je voorstellen dat er bijvoorbeeld wel vier camera’s werden geleverd, maar slechts drie van de zes bestelde lenzen, twee voedingsadapters en één statief”, zegt Kooistra.

Optreden in TivoliVredenburg tijdens 'Op een kier'.  Beeld Jelmer de Haas
Optreden in TivoliVredenburg tijdens 'Op een kier'.Beeld Jelmer de Haas

Nog meer houtje touwtje was het streamen aan het begín van de crisis. Toen zat online marketeer Yoni Drijfhout elke avond achter zijn laptop om een video uit het archief aan te zetten. Halverwege een concert van De Staat crashte de laptop omdat die te warm was geworden.

Zulke anekdotes staan voor een bredere trend. Van de Ziggo Dome, tot het Scapino Ballet, tot het Amersfoortjazzfestival: zowat de hele cultuursector leerde het afgelopen jaar (live)streamen om het publiek te blijven bedienen. Maar in OFF/ON zijn deze én andere transformaties misschien wel voor het eerst zo leuk geboekstaafd.

‘Pff, waar gaat dit heen?’

Het boek werd in opdracht geschreven door Nicoline Baartman en vormgegeven (er staan veel plaatjes in) door Jos Stoopman. Tussendoor zijn wekelijkse notities van Tivoli-directeur Jeroen Bartelse als een rode draad door het boek verweven.

‘Pff, waar gaat dit heen?’ schreef Bartelse in de week van 8 maart 2020. ‘Vorige week stonden we in de Grote Zaal nog afscheid te nemen van collega Ries na zijn tragische overlijden. Het besef is nog nauwelijks ingedaald, zo verdrietig. En nu denderen we een pandemie in.’

De week daarop schrijft Bartelse al over zijn sleutelrol in de nieuwe Taskforce culturele en creatieve sector, hét aanspreekpunt en lobby-orgaan van de branche tijdens corona. Zo snel was de stap van ongeloof naar alle hens aan dek dus gezet.

Buiten gebeurde ook van alles. Demonstranten hebben hun actieborden bij Tivoli achtergelaten na de Black Lives Matter-demonstratie op het Jaarbeursplein. Beeld Evelien Stoffels
Buiten gebeurde ook van alles. Demonstranten hebben hun actieborden bij Tivoli achtergelaten na de Black Lives Matter-demonstratie op het Jaarbeursplein.Beeld Evelien Stoffels

De notities van de directeur bieden ook een kijkje in de culturele lobbykeuken. “Van Engelshoven is nog chagrijnig over de kritische houding van het veld”, zegt hij over moeizame onderhandelingen met de cultuurminister. “En ze verwijt het de taskforce. Huhh? Ze overlegt niet meer in georganiseerd verband met ons, maar legt haar oor te luister bij tig verschillende partijen. Lastig dit.”

Op een kiertje open...

Maar bovenal illustreert OFF/ON de vindingrijkheid van een culturele instelling. Neem Walk the line, een serie tours tijdens de gedeeltelijke lockdown, waarbij telkens dertig bezoekers door Tivoli Vredenburg werden gegidst. Onderweg kregen zij korte concerten, waarbij alles van jazz en pop tot klassieke muziek voorbijkwam.

“In het popwereldje was er veel voorbehoud en cynisme”, zegt teamleider Sytse Wils. “Vrienden zeiden dat ze geen zin hadden te komen. Die vonden: dit is zo’n schim van het echte, ik hoef dat niet mee te maken, het doet alleen maar afbreuk aan waar het eigenlijk om gaat.”

Ondanks die interne twijfels, zette het team door. Het leverde enthousiast publiek, lovende recensies en een nominatie voor beste muzikale initiatief bij de NPO 3FM Awards op.

En weer helemaal dicht

En ook toen Nederland opnieuw op slot ging, slaagde Tivoli erin zichzelf heruit te vinden. Al die camera-apparatuur waar het podium in investeerde? Die maakt begin 2020 twee samenwerkingen met de publieke omroep mogelijk: On Stage en Pandora's Late Night.

Dat eerste is een door Nadia Moussaid gepresenteerd VPRO-programma, met livemuziek vanuit Tivoli's grote zaal. Het tweede is een maandelijks minifestival met klassieke muziek van nu, in samenwerking met de NTR.

Natuurlijk staan er nog meer verhalen in het boek. Van fieldlab-experimenten, tot de vrees dat veel zzp’ers niet meer terugkomen omdat Tivoli ze te lang geen werk heeft kunnen bieden.

In de kern beschrijft het een groep mensen die antwoord zoekt op één vraag, treffend geformuleerd door dezelfde marketeer wiens laptop crashte tijdens een vroege livestream. ‘Als het publiek niet naar ons kan komen, hoe krijg je de muziek dan naar het publiek toe?’

OFF/ON is te koop in de webshop van TivoliVredenburg.

Lees ook:

Online op de huid van dansers en musici

Hoe houd je een voorstelling interessant om te bekijken op een laptop? De cultuursector werkt steeds professioneler met livestreams, en kijkt daarbij wat kunstjes af van film en televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden