TaalTon den Boon

Als de ‘cancel culture’ gewoon wordt, hoe gaan we die dan noemen?

Vorig jaar verschenen in de Nederlandstalige media voor het eerst berichten over de cancel culture in Amerika: de moralistische gewoonte om personen sociaal uit te sluiten of te boycotten als ze een afwijkende mening hebben over (politiek) gevoelige onderwerpen.

 Omdat deze trend navolging heeft gekregen in ons (dominees)land, groeit de behoefte aan een Nederlands equivalent voor de Engelse term. Op Twitter zijn pendanten als afschafcultuur, annuleringscultuur en boycotcultuur geopperd, maar de meeste media ‘vertalen’ cancel culture op dit moment als afrekencultuur. Dat woord heeft er dus een betekenis bij gekregen, want tot voor kort werd onder een afrekencultuur een bedrijfscultuur verstaan waarin personen worden afgerekend op hun (werk)prestaties.

Omdat cancelen ingeburgerd is in onze taal, kan cancel culture ook gemakkelijk worden vernederlandst als cancelcultuur. Dat woord maakte in mei 2019 zijn mediadebuut in Trouw en wordt de laatste weken ook vaak aangetroffen in Nederlandse en Belgische kranten.

Cancelen was in de eerste helft van de 20ste eeuw vooral in gebruik als handelsterm (‘orders, opdrachten, overeenkomsten cancelen’), maar vanaf de jaren vijftig kreeg het woord een breder betekenisprofiel en werden ook combinaties als ‘een vlucht cancelen’ en ‘een wedstrijd cancelen’ gemeengoed.

De basis van ons woord kansel

Het Nederlands heeft cancelen geleend uit het Engels, waarin (to) cancel aanvankelijk, in de 14de eeuw, werd gebruikt in de betekenis: (iets wat geschreven is) doorstrepen. Het Engelse werkwoord gaat via het Oudfranse werkwoord canceler terug op het Latijnse werkwoord cancellare (letterlijk: een raamwerk, rooster maken; figuurlijk: doorstrepen). Dat werkwoord is afgeleid van cancelli (gekruiste strepen, ook: hekwerk), dat tevens aan de basis ligt van ons woord kansel (preekstoel, oorspronkelijk: hekwerk voor het altaar).

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden