null Beeld

ColumnDoortje Smithuijsen

Als alles online gedeeld kan worden, is er steeds minder veilige ruimte waarin je helemaal jezelf kan zijn

Doortje Smithuijsen

‘Je kunt hem beter inside pissing out hebben dan outside pissing in.’ Voormalig zorgminister Hugo de Jonge had toen hij dit appje april 2020 naar zijn topambtenaar stuurde, natuurlijk niet bedacht dat het in landelijke media terecht zou komen.

Hij citeerde oud-president van Amerika Lyndon Johnson, die met deze opmerking aangaf dat hij criticasters het liefst in zijn eigen team had, in plaats van in de oppositie. Toch een behoorlijk ongelukkige motivatie achter een deal van 100 miljoen – een boze BN’er het zwijgen opleggen.

Het verlies aan persoonlijke, onzichtbare ruimte

Naast ijdelheid en onkunde staat het ­appje van De Jonge voor mij symbool voor iets breders: het verlies aan persoonlijke, onzichtbare ruimte. Socioloog Erving Goffman formuleerde in de vorige eeuw een theorie over identiteit als samenspel tussen ‘podium’ en ‘backstage’. Als mens begeef je je in sociale situaties waar je wordt geacht een bepaalde rol te spelen – de rol van collega, van vriend of vriendin, de rol van museum- of festivalbezoeker. Daarnaast is het belangrijk dat ieder mens een persoonlijke backstage heeft – een veilige ruimte waarin je helemaal jezelf kan zijn; alleen thuis bijvoorbeeld, of omringd door intimi.

De opkomst van sociale media zorgt ervoor dat we minder backstage overhouden. Want, zo bewijst het appje van De Jonge weer eens: misschien voelt niet alles wat we online doen als openbaar, maar elke vorm van digitaal contact is deelbaar.

Via een Wob-verzoek, zoals in het geval van De Jonge, maar net zo goed via mailtjes of screenshots van gesprekken die kunnen worden verspreid.

‘Eens!’, ‘Te gek!’, ‘Super!’, is de standaardreactie van Mark Rutte

Wat blijft er van onze identiteit over als elke vorm van communicatie publiek kan worden? De kans bestaat dat we door het verdwijnen van de (digitale) backstage collectief gaan communiceren zoals onze opperambtenaar Mark Rutte – gevoelsmatig de enige Nederlander die je nooit zal betrappen op een onhandig appje of domme mail.

In NRC las ik eens hoe Rutte doorgaans reageert met ‘Tjonge!’ als iemand hem sms’t over een ingewikkeld dossier of lastige situatie. Meningen of grapjes, daar houdt hij zich verre van. ‘Eens!’, ‘Te gek!’, ‘Super!’, is de standaardreactie als hij ergens enthousiast over is. En als het hem minder rooskleurig voorkomt: ‘Maak ajb strakke q&a.’

Alles wat Rutte deelt, is precies zoals Rutte zelf: strak, zakelijk, onpersoonlijk. Al jaren pleiten we voor meer menselijkheid in Den Haag – ondertussen lijkt onze premier in zijn communicatie vooral op een robot.

Belachelijk ijdel

Ergens werd ik daarom wel vrolijk van dat ‘outside pissing in’- appje: het is belachelijk ijdel natuurlijk, maar ook menselijk. Je ziet hem zitten, De Jonge, tijdens het paasontbijt. Stiekem scrollend door Twitter – heeft die dekselse Van Lienden nou alweer iets over hem gepost? Even naar de wc om zijn topambtenaar te appen.

Alleen dat andere menselijke vermogen, het vermogen tot zelfinzicht, tot excuses ­maken, daar lijkt het dan weer aan te ­ontbreken.

Doortje Smithuijsen is filosoof en journalist en schrijft om de week over de dilemma’s in de online-samenleving. Meer stukken van haar hand vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden