Recensie

Alles klopt in de Rameau van Jetske Mijnssen

Thésée (Edwin Crossley-Mercer) en Stéphanie d'Oustrac (Phèdre) in het absolute hoogtepunt van Mijnssens enscenering.Beeld Toni Suter

Opera
Opernhaus Zürich Rameau, 'Hippolyte et Aricie’
★★★★★

In Zürich maakten regisseur Jetske Mijnssen en dirigent Emmanuelle Haïm in harmonieuze samenwerking iets heel bijzonders van Rameau’s geniale ‘Hippolyte et Aricie’.

Het absolute hoogtepunt in Jetske Mijnssens meesterlijke enscenering van 'Hippolyte et Aricie' is een scène die Rameau nooit heeft gecomponeerd. De onfortuinlijke Phèdre sterft, maar niet achter de bühne zoals in het libretto staat. Mijnssen toont ons de schuldige moeder - verliefd op haar stiefzoon Hippolyte - in al haar doodspijn, terwijl ze met opengesneden polsen op haar echtgenoot Thésée afloopt. Nog een keer vlijt zij zich ontroerend tegen hem aan, als wanhopig bewijs dat er ooit ware liefde tussen hen was.

Mijnssen richt met deze extra scène een monument vol mededogen voor Phèdre op. En onder dit aan de opera toegevoegde eerbetoon plaatste dirigent Emmanuelle Haïm het fascinerende fugatische ritournelle, dat Rameau voor een andere scène in een latere versie van de opera componeerde. Theater en muziek gaan hier onthutsend samen en de scène getuigt van een uitermate geslaagde samenwerking tussen regisseur en dirigent. Huiveringwekkend mooi muziektheater is het, opera zoals opera bedoeld is.

Toen Haïm en Mijnssen na afloop van de première in Zürich het podium opkwamen, hand in hand, ontstak het publiek in jubelende bijval. Daar stonden twee powervrouwen te glunderen. In harmonieuze samenwerking hadden ze van deze lastige Rameau toch maar mooi een overdonderende en kloppende enscenering gemaakt. In de Zwitserse pers werd al rap gesproken over het hoogtepunt van het seizoen.

Disfunctionele familie

De twee vrouwen werden bij elkaar gebracht door een derde vrouw, Sophie de Lint. De Lint was bij het Opernhaus Zürich tot voor kort verantwoordelijk voor de samenstelling van de artistieke teams en de zangers. Deze Rameau was een van haar laatste gelukte cocktails daar, want De Lint is inmiddels artistiek directeur bij De Nationale Opera in Amsterdam. Voor Mijnssen zou dat, na dit opvallende succes, goed nieuws kunnen zijn.

Zoals vaker toont Mijnssen ons een disfunctionele familie. Het openingsbeeld tijdens de ouverture is meteen al raak. Stijf gezeten aan een ronde tafel zitten grootouders, ouders en kinderen gevangen in een door niemand gewenste constellatie. In dat beeld dringt ineens een man binnen, die hartstochtelijk begint te zoenen met Thésée. Zonder dat iemand ingrijpt, wordt deze indringer vermoord door drie strenge, priester-achtige figuren in het zwart. De indringer blijkt Thésée's strijdmakker Perithous te zijn. Thésée daalt af naar de onderwereld, vol afschrikwekkend prachtige vogelfiguren, om te proberen zijn geliefde terug te halen.

Die gepassioneerde liefdesrelatie is een gewaagde ingreep van Mijnssen, maar hij werkt fantastisch. En dat wij ons zo goed met al die mythologische personages kunnen identificeren, ligt aan Mijnssens vermogen om diep door te dringen in hun gevoelswereld, dwars door alle weelderig-barokke kostuums heen.

Met veelzeggende details, een bange blik hier, een ruwe duw daar, kleurt Mijnssen de karakters ook op stille momenten in. Aan het hof van Thésée (een prachtig draaiend decor vol zuilen en klassieke rondingen van Ben Baur) is de sfeer bepaald onaangenaam. Elk moment kunnen de vlammen oplaaien, en dat doen ze dan ook. Mijnssen bofte overigens met een stel geweldige zanger-acteurs, die haar wensen fantastisch zicht- en voelbaar maakten.

De regie vesterkt de muziek in zo'n beetje elke maat. Emmanuelle Haïm haalt in de tot twee uur teruggesneden partituur het maximale uit Rameau's geniale muziek. Ze doet dat met een alert reagerend en ritmisch perfect Orchestra La Scintilla, het barokensemble van het operahuis. In het uitstekende koor van het operahuis zijn de alten prachtig vervangen door zes hautes-contres, het Franse equivalent van de countertenor.

Divertissements

De vaak zo lastig te realiseren divertissements zijn geweldig in de handeling opgenomen, houden het verhaal nooit op en krijgen van Haïm en Mijnssen een flitsende schop onder de kont. Haïm is een dirigent die de kracht en de energie van Rameau's muziek instinctief aanvoelt. Ronduit geweldig wat zij ermee voor elkaar kreeg.

Dat geldt ook voor de zangers. Edwin Crossley-Mercer (Thésée) en Stéphanie d'Oustrac (Phèdre) zijn, geholpen door Haïm en Mijnssen, pijnlijk overtuigend in hun rollen. De kracht, verontwaardiging, woede en pijn van hun personages worden met grote stem en passie uitgezongen. Waarlijk grootse prestaties.

Cyrille Dubois (Hippolyte) is een wonder van een tenor, die in het schokkende duet met zijn stiefmoeder grote indruk maakt. Mélissa Petit (Aricie), Hamida Kristoffersen (Diane) en Wenwei Zhang (Neptune) zijn ook al zo goed. Evenals dat enge priestertrio (bij Rameau zijn het schikgodinnen) dat op gezag van Mijnssen steeds opduikt om de gebeurtenissen een negatieve, niet meer terug te draaien kant op te duwen. Hun terzet aan het eind van de tweede akte laat nog maar eens horen hoe duivels ver Rameau zijn tijd vooruit was.

Wat zou het mooi zijn als deze in alle opzichten geslaagde 'Hippolyte et Aricie' een tweede leven zou kunnen krijgen in een ander - Nederlands - theater. Zo vaak komt het namelijk niet voor dat je een Rameau-opera in optima forma kunt bijwonen. In Zürich kan het nog eventjes.

Te zien in Zürich t/m 14 juni. www.opernhaus.ch

Lees ook:

De triomfantelijke terugkeer van Orfeo

Mijnssen voegde met deze ‘Orfeo’ een belangrijk wapenfeit aan haar immer uitdijende internationale carrière toe. Het wordt nu zo langzamerhand toch echt tijd dat zij een kans krijgt op het hoogste operaniveau in Nederland.

Vrouwenpower in de opera

Ik werk allereerst vanuit de muziek en dan vanuit de tekst, maar vertel het verhaal met mijn eigen kijk erop. Ik zie elementen die anderen niet zien. Iemand merkte ooit op dat ik teksten averechts kan lezen. Dat vond ik een goede omschrijving. “

Een overzicht van de nieuwste recensies van pop, klassiek, wereldmuziek en optredens vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden