TaalPeter-Arno Coppen

Alles is iets, en niet alles is niets

Een tijdje geleden keek ik naar een tv-programma waarbij een vrouw in het bos en langs de weg allerlei kruiden plukte. Zij wees haar metgezel op de werking en onvermoede eigenschappen van diverse onooglijke en onkruidachtige plantjes, en ze formuleerde dit kernachtig met de zin ‘Alles is iets’.

Op zo’n moment ben ik verloren. Ik heb de hele avond, en nog dagen daarna, die uitspraak ‘Alles is iets’ in mijn hoofd rondgewenteld. Natuurlijk kun je er iets niets-­zeggends in zien, iets als ‘Alle dingen zijn dingen’. Maar dat is wat al te ­gemakkelijk. Ook kun je het andere uiterste kiezen en alleen over de ­bedoelde ­betekenis speculeren. Die is natuurlijk dat alle dingen wel iets voorstellen, of bruikbaar zijn.

Als je de klemtoon legt op het werkwoord (‘Dit ís iets’) dan krijg je de betekenis ‘Dit stelt iets voor’. Het kan ook wel met klemtoon op ‘iets’, maar dan moet je er een modaal woordje bij denken (‘Alles is wel íéts’). Maar het eigenaardige was dat de vrouw geen merkbare klemtoon legde. Ze zei zeker niet ‘Alles ís iets’, en ze voegde ook geen ‘wel’ toe ­(‘Alles is wel íéts’). Ze sprak de zin uit in een neutrale intonatie. Daardoor krijg je bijna een filosofische uitspraak.

De universele quantor en de existentiële quantor

Natuurlijk is alles iets. Dat wil zeggen, je moet ‘alles’ dan ‘distributief’ opvatten als ‘alle dingen’ of ‘alle zaken’. Elk van die afzonderlijke zaken, waaruit ‘alles’ is samengesteld, is ‘iets’, dat valt niet te ontkennen. Taalkundig kun je hierin het verband zien tussen de zogeheten ‘universele quantor’ (alle) en de ‘existentiële quantor’ (iets). ‘Alles’ is het universum, en ‘iets’ representeert elke bouwsteen die bestaat.

Dat logische verband maakt van de uitspraak ‘Alles is iets’ een universele waarheid. Maar juist dat logische verband maakt het ook mogelijk er een pessimistischer variant van te maken, namelijk: ‘Niet alles is niets’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden