Klein verslag

Allemaal door Winckelmann

Beeld Wim Boevink

Een heel belangrijke verjaardag vandaag. Precies driehonderd jaar geleden werd in Stendal op 9 december 1717 de schoenmakerszoon Johann Joachim Winckelmann geboren, de man die zou uitgroeien tot de vader van van alles.

Van de archeologie, van de kunstgeschiedenis (als een studie van naar stijlen ingerichte tijdperken), van het classicisme, en van het philhellenisme, dat wil zeggen de omarming van het oude Griekenland, en daarmee ook de aanzet gevend tot de latere onafhankelijkheid van het moderne Griekenland.

Je zou zelfs kunnen zeggen dat de Franse president Giscard d'Estaing in 1980 Griekenland 'als moeder aller democratieën' nooit zo aan de Europese borst had gedrukt als Winckelmann er niet was geweest. Waarmee de lekkere Europese jaren voor Griekenland begonnen en uitmondden in een drama, allemaal door Winckelmann.

Hier in deze kroniek kwam ik hem ook af en toe tegen, bij een tentoonstelling van afgestofte gipsen beelden bijvoorbeeld, destijds in het Leidse Rijksmuseum van Oudheden.

Kopieën 

Die beelden waren kopieën van marmeren originelen uit Romeinse musea of Griekse tempels en Winckelmann was het geweest die de Europese herwaardering voor de schoonheid van deze beelden had ingeluid met zijn in 1755 verschenen boek 'Gedanken über die Nachahmung der griechischen Werke in der Malerei und Bildhauerkunst'.

En iedereen die over Winckelmann schrijft citeert diens typering van de klassieke schoonheid: 'Edele eenvoud en stille grootsheid'. Zijn eigen Verlichting verkreeg Winckelmann toen hij in Dresden als bibliothecaris werkte aan het hof van de keurvorst van Saksen en daar diens kunstcollectie zag.

Klassieke schoonheid herkende hij in Raphaëls 'Sixtijnse Madonna', een doek geschilderd in 1513, dat ruim tweehonderd jaar als altaarstuk in een kerk in Piacenza hing voordat het werd verkocht en in 1754 in de collectie in Dresden belandde.

Een hoogtepunt van de Italiaanse Renaissance, en door Winckelmann zeer beroemd gemaakt (ook door die twee onschuldsengeltjes leunend op de onderlijst). In 1945 belandde het doek even in Moskou, als oorlogsbuit, tot het in 1955 terugkeerde naar Dresden, nadat duizenden Moskovieten, in bedwang gehouden door de politie, in het Poesjkinmuseum afscheid van haar hadden genomen.

Allemaal door Winckelmann

In Dresden bekeerde Winckelmann zich tot het katholicisme om zo toegang te krijgen tot klassieke Griekse kunst in Rome en Italië (in Griekenland, toen onder Ottomaanse overheersing, is hij nooit geweest).

In Weimar was eerder dit jaar al een grote tentoonstelling gewijd aan de receptiegeschiedenis van Winckelmanns kunstopvattingen, en ook in Rome wordt hij nu herdacht met een tentoonstelling op het Capitool, onder de titel 'Il Tesoro di Antichità: Winckelmann e il Museo Capitolino nella Roma del Settecento'. In juni volgt in Berlijn nog een groot internationaal congres en dan opent ook het Winckelmann-museum in zijn geboortestad Stendal.

Daarnaast verschenen ook nieuwe boeken, waaronder het 'Winckelmann- Handbuch' dat volgens de Süddeutsche Zeitung 'onmisbaar' is voor de studie van deze grote humanist, voor wie ik hier een kleine buiging maakte.

Meer Klein Verslag lezen? Bekijk het dossier. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden